DUCIO

Noa

2011-05-04T09:58:00.003-09:30

Agora que xa Noa está con nós, agora que xa pasei dos vinte ós trinta, agora que fago cada día cento e pico de kilómetros, circular amodiño, como din en Mondariz é o que me queda.

Bicos pequerrecha.

Entroido 2010

2010-02-15T02:23:00.002-09:30

E de paso filloas e orellas.

Eire

2010-02-15T02:14:00.004-09:30

Galega de nacemento anque o meu nome diga Irlanda, pequerrecha anque non queira, 3.5*3.3 e curiosa por demáis. Así son eu.

Eu

2010-02-15T01:05:00.005-09:30

Case batelo de batejite e delete, e delete e batelo.

Quen me dera ser un trasno, perquerrecho, case invisible, e sobor de todo listo coma un allo, agudo e áxil. Quen pudise, andar polo monte mudándolle a cor ás árbores, abrindo as flores, remexendo nas follas do outono. Anque non os vexamos, eles van sempre canda nós, sempre; dando igual que sexa verán ou inverno, día ou noite. Creo que no canto de ter un anxo da garda, o que garda de min é un trasno ou trasna, que sempre ten gana de enrredar.

Anque por min pasen os anos, polo meu trasno non, e ós meus vintenove, o meu trasgo segue a ter dous ou tres aniños, gusta do entroido, do recendo das flores, dos doces do inverno e ata do soliño do verán; quizais por iso unha parte de min non medre nunca e siga sendo unha meniña; feliz só co recendo das mimosas ou co cantar da auga do río.

Deica .

Malo será ...

2009-11-24T00:27:00.007-09:30

Iso digo eu, ¡Malo será!

Veña ho, que non a ser morte de home, que non hai mal que por ben non veña, e nunca choveu que non escampase. Xa sei que máis vale paxaro en man ca cento voando, pero como a avaricia rompe o saco e se a envexa fora tiña moitos tiñosos había, non podo deixar pra mañá o que poida facer hoxe. Ben certo é que a quen madruga deus o axuda, pero como máis sabe o demo por vello ca por demo . . . o gato escaldado ata á auga fría lle ten medo, e non querendo bota-lo carro diante dos bois non penso dar puntada sen fío.

A pena é o "ahí te-lo que vales e mai-lo moito que che quero", pero que non pense o ladrón que todos son da súa condición porque anque non creo en deus, algo hai aló enrriba e teño seguro que sexa o que sexa apreta pero non afoga, e non podo facer dunha area un monte; un só gran non fai palleiro pero axuda ó compañeiro.

Auga parada non move muiño e anque moito e ben non o fai ninguén . . .

Pica canteiriño pica, pica na pedra miúda, pica na muller allea que alguén picará na túa.

DIXEN

Muller

2009-11-17T23:28:00.005-09:30

A meu gaiteriño,

ainda me acordo,

cando baixabas polo monte abaixo,

e viñasme ti dicindo.

Bota carne no pote, Marianiña,

bota carne no pote, Marianá,

un molete enteiro. enservelletado,

unha bota con viño, chupaená!

Muller, fartura de loita

qué che hei decire eu, muller?

¡Ti és coma a terra nosa,

e a terra é coma ti é!

Deixeivos a entrambas soias

anque convosco quedei.

Valeira está a terra, morna

ti, sementada, abofé. (bis)

E o vento decia

pronto hei de volver!

,pra tira-la fame,

pra poder comer... (bis)

Ai, muller, cántas noitiñas,

te deitaches coa tristura?,

e o vento, ainda che traguía,

as novas dos que marmuran.

E o vento decia,

pronto hei de volver...

Ti és o milagre da terra

e, a terra é un milagre teu

mistura de mel e cerna

de fera e de anxo do ceo.

Pariches de pé o fillo,

como fan no mente as bestas.

E hoxe que volto vencido,

para que eu venza ti te deitas.

O voltar, qué che hei decir?

¡Maldito o día e a hora

en que te deixei aquí

pra percurar vida fora!

O inverno da emigración

roubóunos a primavera,

quén eu era, xa non son,

e ti non és a que eras!

Xa poden os leiros dar

colleitas ben abondosas,

poden en Madrí falar

con palabras ben fermosas,

que nunca nos han de pagar

a nosa fame de outrora!

Eo vento dicía,

pronto hei de volver,

pra tira-la fame

pra poder comer ...

Fuxan os ventos (do disco Sementeira 1978)

Uli

2009-10-29T00:26:00.004-09:30

Anque non sexa meu enche a falta, iso sí, parezo unha nai primeiriza que se asusta por todo, se abre a boca, se non come, se dorme moito, se toma ou non toma o sol . . . vaia rompedeiro de cabeza.

Batelo

2009-10-29T00:10:00.004-09:30

bate . . . batelo . . . batejiche . . . delatuscá . . . delingües . . . deleis . . . delete. . .

Dhais ... Dhaisiña

2009-06-25T22:33:00.002-09:30

Logo do san xoán foise o meu agasallo dos reis de oriente ... aburiño Dhais, XXV VI MMIX

Deica ... Núa

2009-06-22T00:10:00.004-09:30

Deica logo Núa . . . deica sempre.

XX-VI-MMIX

. . . é o tempo de o millo sachar

2009-06-12T00:53:00.002-09:30

Neste tempo é cando se escomenzaba a sacha-lo millo . Lembro que o de domea-lo espiñazo non era o noso. Gustabamos de sementalo ó cordel, na nosa casa tiñamos sementadeiros e non daba choio ningún, nin sequera tiñamos que aniñarnos, a non ser que as herbellas (que non cabían polo oco do sementadeiro) nos caesen fóra do buraco. O certo é que era un traballo agradecido, como eramos tantos, nunha horiña tiñamo-lo choio feito e todos a pola merenda. Pasaba o mesmo polo san xosé cando se poñen as patacas, miña nai botaba dúas tardes a picalas, deixándolle dous ollos en cada anaquiño e nós cando viña o "trator" co arado en tres cuartos de hora rematabamos. Pero o de sacha-lo millo é un quefacer máis duro. Botabamos horas debaixo do sol, e anque fosemos pola fresca tanto tiña, iamos rematar igual cós camaróns. O bo de ter unha casa con moita xente é que entre no-los catro, miña nai e meu avó rematabamos en catro ou cinco tardes. A sacha do avó tiña o mango moi longo, el era moi alto, e por mor da dor de cóstas sachaba case de pé, iso sí, nunca sachaba un só gran, e coa cota da sacha ata lle quitaba as herbas do medio ós catro grans. Catro grans ou cinco ata ás veces seis ou un só, segundo lle cadrase. -Achanzade o rego- rosmaba miña nai, que parece que veu o xabarín a furar. A outra sorte que nós tiñamos era que na casa non se daban sacha e arrenda, facíase todo a unha, ainda bo era. Cando rematabamo-la escola viñan as festas todas, o Corpus, o Santísimo, o San Xoán, o Carme, a Santa María, o San Ramón ... pero tamén viña sacha-lo millo, as herbellas, pementos, cebolas, tomates, a herba seca, limpa-los arrós, apaña-las patacas, planta-lo repolo, sulfatar, garda-la leña ... e cando a escola volvía comezar viñan as festas do patrón, o samaín ... e con elas esfolla-lo millo e a vendima, logo comezaría o inverno e irse mollar pra lle traer herba verde ó gando, e cando en xaneiro non chova tocará poda-las vides e atalas, igual lle tocaba poda tamén ó limoeiro ou laranxeiro, poñe-las patacas de cedo e agardar que viñese o marzal pra sementa-lo millo de novo.

Vivir nunha aldea é o mellor do mundo, botá-lo pé fóra e estar "na túa", e inda tendo que colle-lo coche pra ir a calquera sitio, lévanche o pan á casa, e tamén o peixe fresco do día.

Inda lembro cando no verán miña nai tiña que ir ó xornal prós veciños axudar a apaña-las patacas, e nos levaba con ela a min ou o meu irmán pra apaña-las que o arado deixaba no rego e logo de merendar empanada, nos daban "cen pesos", miña nai que festa, cen pesos, iso eran lambonadas o que quedaba do verán, iso sí, ás veces a dourada moeda tiña que caer no peto e aló ían as cincocentas pesetas.

Agasallo . . .

2009-06-08T00:57:00.004-09:30

. . . que nos fixo a todos a nosa Belga.

A chacurra do xevo de nicalamea tivo delingües chacurras e bate chacurro, o chacurro xarará quires, na ciba. ¿Cal será o seu chamadeiro?

Amoriño de nicalamea

2009-05-25T23:06:00.007-09:30

Pró morrón de nicalamea que xara na ciba doente.

O xerro foi por viño

2009-04-01T23:48:00.005-09:30

Aquela mañá de coresma era véspera de Ramos e os veciños da aldea pasaban pola casa pra recolle-lo ramiño de oliva que levaren a bendicir, como pasa noutros moitos lugares a maior parte dos veciños son parentes ou compadres e o avó gustaba de convidalos a unha taza de viño cando viñan. Foi por iso que sobor das dez veu á lareira, colleu ó xerro e o levou á bodega.

-Parece que o xerro non volta polo dagora, sorte que ten o condanado, que o levaron desta poeira (fungou a caldeireta)

-Non rabies, a ti tamén che a tocar logo, supoño que te levarán de hoxe en oito días pola auga bendita.

-Iso tamén é certo ferro, amáis de que a auga non deixa o cheiro do viño.

-Eu non me fiaría da auga,-rosmou baixiño o tamboril.

-¿Qué rosmas tí tamborileiro? ¿seica che roe a envexa?

-Non tal, eu non coñezo ese berme. O que digo é que a auga tampouco é sempre limpa e sá. Senón pregúntallelo ós de lobeira e que cho conten.

-¿E qué me ían dicir? ¿Seica lles saíu a auga lodada?

-Case . . . os mouros envelenáronlla. Nas abas do monte Lobeira esténdese unha cidade da arousa, e do mesmo monte nacen sete minas que lle levan auga a tódolos veciños. Anos hai que os mouros do castro lupario se cansaron de que os veciños lles remexesen as minas en busca dos seus tesouros, e pra que os deixasen en paz, envelenaron con trementelo as sete fontes.

-Iso non pode ser, ¿acaso ti non sabes que o tormentelo é pra tingui-lo cabelo as mulleres? ¿cómo ía ser iso un veleno?

-Eo leiteira, eo se o bebes coa auga.

-¿E como souberon os veciños qué lle ocorría á auga? ¿Falaron cos mouros acaso? inquiriu o ferro.

-Os mouros só falaban con aqueles que non lles querían facer mal, e foi un cativo que coidaba do gando no monte e quixo beber dun picho o que os viu botarlle-lo trementelo á auga. Ata que os veciños deixaron de remexerlle-las minas e as covas na procura dos tesouros non deixaron os mouros de envelana-la auga. Ata unha cantiga temos que no-lo lembra:

Dende Lobeira a Monte-Cabalos

hai unha mina de sete reinados;

sete de ouro, sete de prata,

sete de veleno que mata.

Pasado-los anos, enriba do castro a raiña Lupa ergueu un castelo e como xa os mouros desapareceran as minas da auga quedaron de corredores do castelo á vila, e algún día hanse volver usar coma cando da guerra, que foron o agocho da república.

-Agora xa sei por qué coñece-la istoria, é ou non é roxo tamboril.

-Podes garda-la sorna caldeireta porque a lenda contouma o mesmo que me dixo o da francesada do san miguel.

Un adeus

2009-04-01T23:14:00.002-09:30

. . . pro cuntiense que recuperou o charrasco como vos conto no tamboril do 36 . . . pro gaiteiro de Cuntis. . . pro Patelas.

. . . e anque xa non poidamos verte, sempre te escoitaremos.

28 Delatuscá de delingües e delingües e batejiche

2009-03-03T08:50:00.007-09:30

Abur 27

Delatuscá de delingües e delete.

Voltaron

2009-02-10T02:47:00.003-09:30

Xa voltaron as mimosas, esas lenes floriñas, as miñas mimosas . . .

Filloeira

2009-01-29T07:51:00.006-09:30

Aquela tarde o avó abriu a porta paseniño, os cativos durmían e non quería espertalos. Achegouse ó cubano, apartouno un chisquiño e todos viron como erguia unha plancha de ferro que case parecía un trisquel ou un trebo. Pousouna no chan e pasoulle-lo barredoiro do forno pra lle quita-la maior parte da ferruxe. Botou a andar e tras de sí pechou a porta.

-¿Que diaños sería iso? vaia un triskel rariño. O caso é que se me fai coñecido ¿ti coñecelo ferro?

-E non hei coñecer, e tí tamén. De seguro que cando lembres o tempo que se achega, te lembrarás dela.

-Eu nin sequera sabía que estaba agochada tras de min, como nunca dixo nada.

-Cubano, cubano, non tódolos trebellos teñen a mesma sorte ca nós. Non todos poden falar. Mira senón o barredoiro do forno, a damaxoana do viño, aquel tallo de castiñeiro ou a pá do forno. Nin que nunca te fixases en que o ferro, o cribo, o xerro, o tamboril, ti e máis eu somos especiais.

-Non rías tanto caldeireta que tí tampouco a coñecías- replicoulle picado o cubano. ¿Oiches e que fai exactamente a trisquel esa?

-Tendes que adiviñalo, se volo digo non ten chiste . . .

-Pois danos alomenos unha pequena pista liante.

-Ponse enriba do lume e cando quence fai sabas.

-Seica te rís de nós. Acaso lle viches singer nalgún curruncho. Non te mofes dos que non sabemos, moito me amola tanta leria.

-É unha filloeira-descubriu a voz do fondo do andel.

-Vaites tamboril, seica espertaches, e amáis tes razón. É a filloeira, e o avo levouna pra cociña porque se achega o entroido.

-Iso do entroido non é máis ca unha leria prós cativos. ¿E que ten que ver o trebello ese con ir de choqueiro pola vida?

-O entroido é máis ca ir de choqueiro. É o fin do inverno e o comezo da primaveira, anque so o marquen as mimosas e as froliñas marelas das brañas.

-Moito che gusta fachendear do teu saber-atinou a caldeireta. Seguro que algunha leria do entroido nos has ter preparada.

-Muller, leria ningunha, máis se queredes falareivos de onde ven o de choqueiros.

-Iso eu seino, dixo o xerro dende o seu andel. As chocas son as campaiñas que levan as vacas do monte, e disque en ourense as levan os entroidos.

-Xusto, son os cencerros dos animáis e os cigarróns e peliqueiros lévanas nun cinto ó talle pra avisar de que chegan a polas débedas.

-Seica mandaban os pastores a cobra-los quiñons. Eses ourensáns sonche ben curiosos, asentiu o ferro.

-Nos tempos de antes (continuou o tamboril) en Verín había un castelo ó que tódo-los habitantes lle debían dezmos. Cando algún labrego deixaba de pagar ou se retrasaba o señor do castelo mandáballe ós cigarróns. Eran homes con vestiduras militares, con carautas e coas chocas ás costas que baixaban ás aldeas e zorregaban nos debedores.

-Iso sería unha vergoña, diante de tódo-los veciños, a voz do cribo púñase rubia só con dicilo.

-E tanto que era, por iso facían o que estivese na súa man por non faltar ó pago. Pero coma tóda-las vellas costumes, foise perdendo co tempo. Anque bueno, perder non se perdeu pois hoxe son a imaxe do entroido de Verín; incluso durante a guerra foi o único sitio onde se seguiu celebrando o entroido, iso foi o que me contou un tamboril daló.

-Preto dacó, na Ulla (aclarou o peneiro), tamén teñen un entroido parecido. Chámanlles xenerais do ulla e anque non lle zorregan a ninguén con nada, as verbas lévanas ben afiadas.

-Levan sí, lembro que un ano plo entroido foramos o avó e máis eu co Patelas á Ulla e estaban aló os de Merza co vello dos cornos. Un rapaz da Ulla facíalle as beiras a unha moza de Gres e como ela non o quería, mandoulle ós xenerais que lle cantasen

-Pensaches que por ser rico,

me tiñas xa na mau,

moitas serdas ten o porco,

e non pasa de marrau.

O raparigo enrrabechado contestoulles

-Moceaba eu no araño,

coa filla do arañonhe,

ela bonita non é,

porca sí, honrada nonhe.

Podían botar en regueifa todo o día, e se se achegaba a hora de comer os veciños tiñan que porlle prato ós xenerais nas súas mesas, máis facíano con gusto pois sempre se enteraban dos rexoubares dos veciños

-O cura maila criada,

ordenaron unha festa,

peneiraron a fariña,

ó abrigo dunha xesta.

Caravel

2009-01-23T02:06:00.004-09:30

Caravel caraveliño

caravel dos días santos

como te hei de coñecere

meu caravel entre tantos.

Esta copla tradicional está basada na lenda apócrifa (ata hoxe) de santa Carlota.

Aló polo ano mil catrocentos vivían en Italia unha rapaza e a súa nai, as dúas eran costureiras e as dúas moi fermosas. Por causa dunha invasión que houbo naquelas terras tiveron que separarse; a súa nai deixouse a ir cos soldados pra que non lle fixesen mal á filla. Así quedou Carlota soiña.

Armándose de valor e sen importar que a xulgasen de prostituta botóuse ó camiño pra atopa-la súa nai. Foi percorrendo toda Europa preguntando por ela e o único que lle dicían era que estaba en Rusia cosendo prós Tzares.

Chegou un día a un pobo no que lle dixeron que súa nai podía estar nunha gran casa que había ó final do pobo, porque os soldados ían moito por alí. Cando entrou atopouse cun burdel cheo de mozas bonitas. Dise que entón foi cando cantou pra sí a copla do principio, tentando dicir "como te vou atopar miña nai fermosa entre tanta beleza".

Din que dende entón Santa Carlota é a patrona das prostitutas, pois na época calquera muller que ousaba deixa-lo seu pobo era considerada como tal.

Dhais

2009-01-14T01:53:00.016-09:30

Hola a todos... ... ... ... ... ... o meu nome é Dhais, significa Deza, e é o nome do fillo de Brigo, o guerreiro celta que descubriu a comarca que leva o meu nome. Mercáronme na Estrada e son o agasallo de Reis de Ducio. Son unha Trachemys scripta troosti, e polo meu tamaño teño unhas nove semanas (anque teño a cuncha sen pechar de todo) mido 3,4cm de longo por 3,3 de ancho e peso como uns 7ou 8 grs. Agora vivo en Vilagarcía e comparto piso coa Núa. Levámonos bastante ben, polo menos mentres non medremos moito e collamo-las dúas na totosera, jejeje. De momento son bastante tímida e cando me quitan da auga aínda teño algo de medo e non paseo alá moito. Tamén tedes que ter en conta que son pequerrechiña e estes días vai moito frío. Iso sí, cada vez que sae unha raioliña de sol, xa estou eu subida ós altos e toda estarricada pra aprobeitalo, gústame moito o caloriño. O que máis me apetece agora é que veña xa o verán pra estar máis espilida e non aterecida polo frío, e iso que día sí día non, Ducio límpanos o pisiño e botanos auga morniña, e fai que se leve mellor o día. Como estamos no inverno case non comemos nadiña, pero a min gústame probar de todo, ata lle metín un chancho á folla dunha pointsettia, jiji. Bueno amigos aquí vos deixo unha aperta e un par de fotos pra que se me vedes por ahí me saudedes.

Bicooooooooos

Roscón

2009-01-08T08:07:00.004-09:30

Sen dúbida gardo moi bos recordos das roscas feitas na casa do avó, anque non sempre se cocían no forno de pedra, a maior parte das veces facíanse no da cociña de ferro. O caso é que toda a casa recendía a anís e tamén estaba quentiña pois a cociña cocía durante catro ou cinco horas.A noite anterior mamá amasaba cinco kilos de fariña e por cada kilo botáballe : 8 ovos, 8 culleradas de azucre, 1 de sal, levadura de pan, 1 de manteca de porco, o zume e a raiadura dun limón e anís ó gusto (so ou con coñac) ou esencia de anís. O caso é que aquela enorme masa quedaba dentro da pota azul de face-lo queixo a levedar toda a noite. Pola mañá erguíase cedo pra acende-la cociña (anque ás veces aínda tiña rescoldos) e cando estaba quente puñase a tendelas. Pra tender primeiro fáiselle un corte á masa en cruz (disque así saen mellor), logo collese un cuarto da masa, ponse na mesa estrada de fariña e vanse facendo as roscas, brazos ou trenzas. En cadanseu anaco de papel van pro calor, enrriba da cociña de ferro puñase unha táboa amparada por dúas banquetas, e as roscas a medrar. Tendo conta de non poñelas moi preto do lume, logo non se cocerían, ianse virando pra que medrasen por igual. Antes de cocer pintábanse con ovo batido, tendo conta de non pincha-las porque logo quedan duras; e adornábanse co azucre seco ou mollado e con guindas. A nós gustábanos moito esa mañá, andabamos a rebulir pola cociña e cada vez que abriamo-la porta un recendo doce percorría a casa toda. Logo de botar media horiña no forno en canto saía a primeira rosca era unha festa, ata o avó se achegaba a ver como sairan desa vez.

Hoxe o roscón fano nas panaderías e na miña casa tamén se perde pouco a pouco un bo costume. A min gustaríame que os meus fillos soubesen como se fan as cousas, así que, en canto teña unha casiña, o forno non hai quen mo quite pra recuperar cousiñas coma esta.

Marafullas

2008-12-18T00:04:00.002-09:30

Había unha vez un galiñeiro nunha casoupa da montaña onde as jumarreiras durmían cun marafullas e dúas jumarreiras do noco. O dono das jumarreiras era un zoina moi moi vello e afeccionado ó morapio, tanto que nin tan sequera baixaba a dar misa á capela cando se fartaba de chumar. Mentras tanto os animáis levaban unha vida tranquila porque sempre tiñan a porta aberta e podían entrar e sair cando lles petase. De darlles de comer encargábase a filla dun carilla do zoina, unha morrona loiriña e que sempre lles traía os animáis auga, picón e verdura pra que non finasen coa larica. A cativa chegaba cada amencer e pasaba un bó anaco aquelándolle-los niños á jumarreiras, apañando os ovos e limpándolles o galiñeiro. O marafullas era moi moi amigo da morrona e sempre que ela se achegaba, el rubía ós caixóns das poñedoras pra que ela o collese con agarimo e o apartase, enredaba un anaco no medio dos seus pés e logo apartaballe pra que non o pisase. Cando a cativa remataba erguíao no colo e acaiñábao un anaquiño mentras as jumarreiras e as do noco rebulían darredor dos grans de millo que ela lles traía no peto. Nunha mañá de inverno a cativa non puido traerlles millo, pois non se lembrara de debullalo, no canto diso colleu mouga de broa. Botóulle-la no chan e as jumarreiras escomenzaron a rebulir esparexendo frangullas por todo o cubil. Un fuciño e gris apareceu por antre dous niños e unhas gadoupas pequerrechas deron boa conta dunha desas frangullas. A rapaza ergueu unha das caixas e viu unha xalricana que se agochaba nun buraquiño da parede. Saiu do galiñeiro e deu a volta correndiño pra ver se o buraco chegaba ó lado de fóra ... pero non tivo sorte, ¿a onde chegaría xa a xalricana?

A nené

2008-12-15T01:58:00.002-09:30

Trinta días con trinta noites

2008-12-11T07:58:00.008-09:30

Ese foi xusto o tempo que pasou dende a mata do san Martiño. Rezaban os derradeiros días do outono máis xa chegara o frío. A neve cobría os tellados e a lareira quedaba prendida día e noite, pra cando os cativos espertasen pra ires á escola non tremesen co frío.

O avó entraba e saía da cociña do forno de cando en cando cun brazado de leña e logo de votarlle-la ó lume voltaba saír camiño da cociña.

-Que ben estades ahí enrriba, non sabedes que frío está o chan.

-Sintocho cubano pero heche o que ten ser un traste grande e pesado, estes andeis non rexerían co teu peso- A sorna da leiteira e os risos do ferro anoxaron ó baúl.

-Burro grande ande ou non ande.

-Un día estiven tentada -recitoulle a caldeireta- en casar cun home alto, e agora teño na casa o pendón do jueves santo. Ti non vés que por onde eu paso ti non cabes.

-Sí pero en min cabe o moito e mailo pouco.

-Xa abondou- berroulles o cribo- acó pendurado cunha dándolle á lingua ó carón e o outro a rifarlle dende abaixo tendesme tolo. Rematade xa esta parvada de rifa. Todos sabemos ditos e non por iso nos poñemos con eles sen máis.

-Can que ladra ... Ti non ves cribo que canto máis te queixes peor cho vai facer a do leite.

-Non me toques que me lixas, díxolle o pote ó caldeiro. Ti que falarás ferro, se és coma ela. Non tedes remedio.

-Foi falar de merda o máis cagado.- Espetoulle ela.

-Pensa o ladrón que todos son da súa condición, a min non me compares que ben caladiño que estou aturándovos as vosas lerias.

-Miña sogra aforradora, do que non pode jastare, inda ten un unto enteiro, dun porco que ha de matare. Se non falas é porque non vai contigo e non tés nada que dicir.

-Boca ladra, que non das puntada sen fío.

-O que non sabe é coma o que non vé, e se non sabes de que falamos ficas calado.

-A inorancia é un grado moi oculto, que non se vé, pero se nota.-todos ficaron calados, a sentencia do xerro foi definitiva pra remata-la discursión.-E que me tende-la cabeza rota. Silencio ¡¡¡XA!!!

-Gracias xerro, ata eu me estaba anoxando, xa parecen dous irmáns da castela que coñecín no servicio.

-Vaites, ¿agora tamén nos vas mandar calar tí tamboril?

-Eu non caldeireta, pero recoñece que rifabades sen xeito.

-Contanos ló se acaso eses irmáns casteláns dos que falas sí rifaban con xeito.

-Eses irmáns dos que falaba comezaron a rifar cando morreu o seu pai. O vello deixara as partillas sen facer, e claro, a avaricia escacha o saco.

-Jajajajajaja-a gargallada do da roupa sorprendeuno-Ti tamén con refráns tamborileiro. Jajaja.

-De certo. O que lles ocorreu ós casteláns foi que os dous querían toda a herdanza pra sí. Estaban os dous solteiros e ningún se conformaba con quedar coas leiras, ou coa mellora. E quen moito abarca pouco apreta. Pouco e pouco tódo-los veciños foron tomando parte na liorta. Un día o maior mandaba ó veciño de baixo a falar co irmán pequeno, outro día o pequeno dicíalle á súa madriña que falase co seu irmán maior e o fixese entrar en razón. Así estiveron meses, ningún tío ou tía e ningún veciño era quen de atopar unha solución.

Un domingo ó mediodía atopáronse na taberna ó saires da misa. E cando xa levaban dúas chiquitas escomenzaron a rifar de novo. Ninguén ousaba dicir nada, entre pais e irmáns que ninguén meta as mans, reza o refrán.

Dun curruncho da taberna saiu unha gargallada, viráronse todos cara a lareira e viron que aló estaba Antón, un corentón panxoco, solteiro e bebedor ríndose a escachar daquela liorta.

-Seica che parece gracioso o que nós discutimos. Igual se che tronzo os peteiros che fai menos gracia.

-E que a solución é ben fácil.

-Iso é o que tí cres. Como non falas do teu ... Vai durmi-la e non molestes máis.

-Mira que sodes burros, a pegar coma dous quiricos.

-Pois igual os quiricos che dan unha tunda e xa non rís tanto.

-Se queredes douvo-la solución.

-A ver, espilido, que és ti moi espilido. ¿Cal é esa solución?

-Fai ti dúas partillas, e dalle a escoller unha ó teu irmán. Pola conta que che ten faralas iguais porque se fas unha maior cá outra sabes que vas quedar sen ela.

Os irmáns escoitaron o que o panxoco lles dicía e non tiveron máis ca darlle a razón e remataron así cunha rifa que os ía levar a non falarse entre eles.

Neve

2008-12-01T07:18:00.008-09:30

Hoxe, un do nadal a neve cobre Galicia.

-Mamá,¿ quen foi o que me quitou a neve daquí?

-Eu non fun, pero non podes poñe-la neve onda a cociña que o calor derrétecha.

-E que fóra vai moito frío. E a cativa con cinco aniños non se daba conta de que, onde ela pousaba a neve, diante da leñeira había unha pociña de auga; e seguía a traer neve prá cociña.

Aires ...

2008-11-28T08:24:00.003-09:30

Concretamente de Montillón, ben por Pepe Vahamonde.

Digital image

2008-11-28T02:26:00.006-09:30

Logo dunha semana de traballo temos o disco completo. Sae este nadal. En canto se publique xa volo ensinarei, mentras vai ser unha sorpresa. estou leda e impaciente, agardo que vos guste. Ben, que vos guste en xeral porque nada teño que ver coa música que vai dentro; algo si teño ... anque só sexa como fonte de inspiración; o caso é que anque eu nin toco nin canto o meu traballo vai estar máis á vista có deles. Noraboa meu Nené sei que isto te fai feliz; e anque non vaia todo como ti queres, sempre se pode mellorar.

Isto vai pra tí (o meu músico particular)

Os pitiños

2008-11-21T08:07:00.006-09:30

-Eu quero, eu quero, papaie dame un, deixame un, eu quero. -a cativa pregaba por un dos pitiños marelos que rebulían na caixa ó calor da cociña.

-Dacordo, douche un, pero terma ben del non che vaia escapar.

-Vale, vale; que pequeniño é, jiji, mira como quere escapar. Papá este pitiño xa non se move, que lle pasa.

-Demo de rapaza, que lle ha pasar, tanto o apretaches que afogou.

Sen verbas

2008-11-21T07:50:00.004-09:30

Quérote, anque non te mereza.

Camiño Sur IV

2008-11-20T01:24:00.004-09:30

Dona Mª Francisca pasaba longas tempadas en Francia co gallo de ir visita-la súa irmá, e coa excusa de que o clima da costa sur francesa é máis suave có galego e non lle facía mal ós ósos.

A mañá que don Fiz saiu de Monforte, a cabalo polo camiño sur a Santiago, atopou ó correo persoal da súa nai onda a ponte romana do Cabe. O correo viña de Sarria e cando entrou na cidade dirixiuse polo malecón cara á rúa das escadas porque era o camiño máis curto pra subir ó castelo. Alí atopou ó conde e entregoulle o sobre lacrado da súa nai. Nel dona Mª Francisca lembraballe ó seu fillo que, de volta de Francia, ía facer noite en Lugo e que se verían no pazo de Fonseca en tres días. O XX conde de Lemos asentiu e mandoulle resposta á súa nai polo correo de que así sería.

Xa en Aelfe cando o marqués de Moure e Valadares o convidou á festa das Dores aceptou sen pensalo, pois dispuña de tempo abondo.

Dona Mariana estaba coma sempre, fermosa coma as rosiñas de abril, a súa pel branca, as súas finas mans ... todo nela agradaba a don Fiz.

O marqués non quería que a súa neta quedase na casa só por coidalo a el. Quería que casase e que tivese fillos pra desfruta-los bisnetos antes de pecha-los ollos; moitas veces lle-lo tiña dito nos derradeiros anos, pero Mariana era feliz así. Aelfe era a súa casa e non quería deixa-lo pazo por nada do mundo; amáis de que os pretendentes que a rondaban eran todos fidalgos santiagueses, deses que nunca deixaría a comodidade da cidade pra vivir no paraíso da terra.

De todos cantos esforzos fixo o avó por casala o único que lle saíra ben ata o de agora era o do conde de Lemos, e era por iso que o convidara á festa.
Logo de remata-la sobremesa o marqués retirouse a descansar. Nese intre don Fiz ofreceulle a Mariana o seu brazo pra aprobeita-lo sol da tarde e pasear polos xardíns.
-¿cal é o voso recuncho máis querido do xardín dona Mariana? -Non sabería contestar, dende cativa estiven sentada nos arcos do pazo vendo florecer o xardin, enredei no labirinto e cada día vou paseando ata o pinal do fondo pra sentar a ler un anaco. Todo el me gusta ¿a qué ven esa curiosidade don Fiz? -E que a vosa faciana fai que as mellores rosas do xardin perdan dozura e beleza se as comparamos.

As fazulas de Mariana mudaron de cor; nin que o tempo se parase pasaría máis vergoña coma cando se decatou do sorriso de don Fiz, e de que tamén nos ollos del unha estreliña delataba rubor.

Unha parella de rulas comezou a cantar dende o pinal. Mariana respirou alivivada -Parece que as rulas nos chaman, vaiamos sentar á sombra, gustame oi-las cantar. -Como desexe miña dona.O Tempo discorría oíndo canta-los paxaros ata que as rulas botaron a voar a ningún dos dous se lles oiu unha verba -¿E cal é o libro que anda a ler estes días? -É unha publicación nova, os Cantares Gallegos, gústame a poesía e Rosalía sabe transmiti-los seus sentimentos cun só verso. ¿E vostede don don Fiz, ten algún poeta ou novelista preferido? -Pra non mentir dona Mariana agora mesmo non teño tempo de lecer, dende que faleceu o meu pai, son eu o que leva as contas da casa. A miña nai padece dos ósos cada día máis e pasa longas tempadas en Francia e eu son o que se encarga das terra, dos impostos e de todo. Pero o que máis me gusta é pasear e se pode ser en boa compaña mellor aínda, ¿seguimos?.

Dona Mariana acenou un sí cos ollos, prendeu o brazo de don Fiz de novo e botaron a camiñar. Aelfe estaba no alto e dende o pombal tiña unha fermosa vista do val de Chantada. Os mozos estiveron a pasear case toda a tarde, polo pinal e dende o pombal ó pazo, aproveitando un dos derradeiros días de sol no val, sentando a cada pouco onda unha fonte ou nos valos dos terreos do pazo. En chegando o lusco-fusco atravesaron os arcos do pazo e foron sentar ó comedor. Alí, onda a súa libraría, o marqués firmaba uns pregos sobor da herdanza das súas terras, atopábase feble e non quería faltar desta vida sen que Mariana casase e herdase todo.

-Parece don Fiz, que o paseiño con Mariana foi do seu agrado; enredaron case toda a tarde. -Como non ía ser, a súa neta é unha muller moi leda. Estivo ensinándome os terreos do pazo. -Gustaríame que Mariana me escoitase e me fixese caso por unha vez. Xa lle falei de que quero que case antes de que eu morra; pero non quere nin oir falar diso -Non diga iso avó, vostede ha vivir moitos anos aínda. -Pode ser Mariana pero esa é a razón pola que convidei ó conde. Falamo-lo esta mañá e está dacordo en que casedes, incluso aceptou vivir acó se non queres deixar Aelfe. ¿Ti que dis?

Once noites despois

2008-11-12T00:21:00.008-09:30

Once noite dende a derradeira conversa. Había xa días que o outono chegara e con el o frío polas noites, e o avó, coma tantos outros vellos acendía o lume do forno do pan e sentaba nun tallo a carón del. Naquela tixola furada as castañas sen un anaquiño brincaban ó calor das brasas, ó igual cós cativos que corrían onda o avó ó chegar da escola. Pero aquela mañá aínda o avó non aparecera, e a tarde anterior tampouco. Á do leite fervíalle a curiosidade e comezou a leriar co da roupa; -¿Oiches ferro? ¿que lle ocorrería ó avó, que onte non veu e hoxe tampouco? -Non che sei máis botoo en falta, sobor de todo o caloriño do lume, hai cantos recordos. O rinchar da porta fixo que calasen. O maior dos cativos entraba na lareira cun brazado de pónlas de loureiro.

-¿E isto pra qué será?

-Claro caldeireta este é o primeiro inverno que pasas acó connosco, ríu o da roupa, o rapaz voltará con outros dous, ou tres, brazados máis de loureiro, é pra afumar os chourizos da mata, claro, por iso o avó non veu onte, seguro que a mata foi pola mañá, e hoxe estan a enche-los chourizos e salga-la carne.

-Hoxe coido que non han enche-los chourizos- a voz do tamboril interrompeu a conversa dos outros dous.- Primeiro deixase o porco pendurado dun día pra outro onde lle dea o aire, anque cuberto cunha saba por mor das moscas, pra quitarlle o bravú. O seguinte que fan é partilo e ir gardando no saladeiro o unto, a costilla e todo o que non van comer estes días. Logo con carne picadiña, algo de graxa, pementón e máis cousas faise a zorza que se enche na tripa delgada, pois a grosa é a das morcillas de sangue, prós chourizos. Conto que polo de hoxe non vai vi-lo avó pra acó a afumarnos a todos co loureiro.

-Boa explicación tamboril, eu coñézoa porque sempre estiven enriba da cociña, a caldeireta non porque estaba no armario de leria cos outros trebellos, ¿pero tí andabas de cote de romaría, como é que sabes todo iso?

-Este é un latriqueiro, de seguro que o sabe de oídas ou por algún acontecido a calquera bébedo dos arredores- espetou a do leite toda chea de razón.

-Anos pasaron dende que a mata deixou de ser unha festa, un refrán moi galego dí "no san Martiño, cacheira, pan e viño" e outro "no san Martiño proba o teu viño". Ó igual cá sega, a malla e a esfolla, a mata tamén era xeito de se xuntaren os veciños e facer festa. Os mozos axudaban a aguantar do animal e pinchalo e as mozas xuntábanse pra botar unha man a afumar e lava-lo porco logo de morto. Unha vez pendurado a muller da casa puña na mesa filloas de sangue e viño novo pra todo-los que axudaran, sempre había quen collía a gaita e lle botaba unhas pezas, ó caloriño da lareira todo-los veciños facían festa e baile.

-¿E non sabes de ningunha leria?, ¿non me diga que só nos ías contar iso?- á do leite non lle pareceu nada ben que o tamboril calase de súpeto.

-De certo íavos contar un feito que ocorreu nesta aldea, pero aínda non me destedes tempo.

-Fala tamboril, deixa que badúe que xa calará.

-O que vos vou contar aconteceulle a Manuel de Terceiro de rapazolo cando unha noite de san martiño voltaba da mata da aldea de baixo. Anque era en novembro o sol lucira todo o día e quedara unha noite crara de luar. Viña subindo polos campos e cando chegou onda a carballeira oíun uns pasos sobor das follas, cando se viraba non vía a ninguén, máis cando voltaba camiñar ó pouco oía as pisadas pola beira, non fixo caso. Ó pouco oíu unha queixa tras del, coma se alguén se laiase por levar unha tunda, parouse e fitou ás súas costas máis non viu nada. Estaba só. Seguiu camiñando e unhas alancadas antes de chegar á cruz do camiño voltou oi-los pasos, os laios e unha man fría nas costas, botou a correr ata chegar á casa, e endexamáis voltou falar.

-¿Como que non falou máis? ¿e logo ti como o sabes?, vaia trola nos queres colar.

-Non te anoxes muller, o que vos dixen é certo. Máis o que ocorreu seino porque lle-lo escribeu ó seu pai ó día seguinte cando lle preguntou porqué non falaba. Percorreron xuntos toda a carballeira máis non atoparon nada. O meu dono coñecía ó cativo e a única verba que voltou dicir foi cando un cativo desta casa, por tornarlle ó can da cancela pra que Manuel entrase, caeu dun esqueiro pequeno e partíu un brazo. -Non lle berres ó cativo, foi pra tornarme ó can.

Mendinho e Treixadura

2008-11-06T08:00:00.009-09:30

Sedia-m'eu na ermida de San Simón,

e cercaron-mi as ondas, que grandes son,

Eu atendend'o meu amigo!

Estando na ermida ant'o altar,

cercaron-mi as ondas grandes do mar,

Eu atendend'o meu amigo!

E cercaron-mi as ondas, que grandes son;

non ei i barqueiro nen remador.

Eu atendend'o meu amigo!

E cercaron-mi as ondas do alto mar;

non ei i barqueiro, nen sei remar.

Eu atendend'o meu amigo!

Non ei i barqueiro nen remador:

morrerei, fremosa, no mar maior.

Eu atendend'o meu amigo!

Non ei i barqueiro, nen sei remar:

morrerei, fremosa, no alto mar.

Eu atendend'o meu amigo!

Mendinho séc XIII

Fun tocar a San Simón,

fun tocar nunha lanchiña,

non me deixaron pisar'e

a herba daquela illa.
Mariñeiro de auga doce

e tamén d'auga salgada,

lévame a San Simón

e de San Simón á Habana.
Unha noite me levaron

a San Simón cunha nena

meu corazón veu chorando

por ser a noite pequena.
Agora que vén o vran

tamén vén a primavera,

tamén vén a regalía

pr'os gadañeiros da herba.
Ai lalara lalá,

ai laralá lalá,

Ai lara lara lalá

Ai lalara, lalara, la lá...
O cura de San Simón

non ten camisa lavada,

o señor cura de Arca

vintecinco na colada
Agora que ven o vran...

Treixadura "Unha semaniña enteira" 2006 (Tradicional)

Vinteoito solpores máis

2008-10-31T00:25:00.004-09:30

Aquel venres os cativos rebulían por todos lados mentras súa nai baleiraba un dos cabazos que viñeran da veiga da eira.

¿Pra que quererán estes trosmas o cabazo ese?, se total o único que lle podían aprobeitar e xusto o que están a guindar- estas e outras dúbidas rondaban a cabeza do ferro da roupa que calado ollaba que os cativos viñeran buscar un dos cirios que se gardaban naqueles andeis.

-¿Que che ocorre ferro?, que tan atento estás o que fan os cativos - inquiriu a do leite.

-E que o que se come dos cabazos é a carne de dentro coa que se fan chulas, non sei pra que o baleiran.

-Nin eu. ¿Oes tamboril, ti non saberás que andan a argallar?

-Hoxe é o Samain, a noite na que a liña entre o mundo dos vivos e o dos mortos é máis feble, o que fan co cabazo é unha lanterna pra que se guíen as ánimas dos mortos da familia.

-Bueno tampouco será pra tanto, ti es un caso, cando botas calado tanto tempo sempre saes con algunha nova, ¿non é ferro?

-Acouga que pode que sexa certo o que el di, pensa que coñece moita xente e moitos sitios, por qué nos ía enganar.

-Que estivese calado case catro semanas non quere dicir que estivese argallando algunha trola. O ano dos celtas remataba canda a colleita, e crían que nesa súa última noite do ano a liña antre os dous mundos deixaba que os defuntos viñesen a visitalos. E pra que se guiasen facían lanternas coas cabazas coma a que están a facer os cativos. Logo cando os romanos viñeron e nos inculcaron o seu calendario colleron moitos dos costumes que xa tiñamos e adaptáronos; por iso o día de tódo-los santos lles levan flores e candeas ós cemiterios. Antigamente facíano a noite do Samaín. A xente saía ós camiños de noite enloitados e con candeas. Daquelas procesións quedounos a crenza da santa compaña e moitos contos coma o de Xan do Caeiro.

-Contanos logo qué lle aconteceu a Xan do Caeiro, haber se o conto é máis crible- riron a caldeireta e o da roupa.

-Sabedes que a santa compaña é unha procesión que percorre os camiños e as aldeas, diante levan un cadaleito e se polo camiño atopan algún vivo, este está obrigado a termarlles dunha das candeas ata que atope outro vivo que lla colla. O que lle ocorreu a Xan do Caeiro foi que unha noite, mentras voltaba á casa de ir ve-la moza que tiña nunha aldea veciña, chegando á Senra oiu unha campaíña e viu unhas lusiñas que se lle achegaban en procesión. Agochouse tras dunhas silvas e puido ve-la santa compaña que levaba unha caixa cara a súa aldea. Cos ollos arregalados polo medo botou a correr polas congostras pra chegar antes cá procesión. Comezaron os cans a oubear, pois ventan a morte, e por máis que apurou o paso Xan non foi quen de adiantar á compaña. Cando chegou á súa eira veu que dentro da casa había luz, e creu que falecera algún veciño e que a súa nai se erguera pra axudar, albiscou pola ventá e veu un home coma el pero máis vello dentro do cadaleito. De súpeto caeu ó chan. Alí o atoparon pola mañá e cando se recuperou soubo que falecera un seu tío que viñera había uns días da Arxentina. Dende aquela sempre que alguén camiña de noite e oe oubea-los cans prega pra que a santa compaña non o leve no cadaleito.

Pra nené

2008-10-28T06:52:00.007-09:30

Polo vintenove do samaín.

Hai xa vintetrés anos

2008-10-21T00:00:00.014-09:30

O baúl escomenzou a rir -Fiquen quedos cativos, non me fagan cóxegas, quedos coas súas prumiñas ¡quedos! -E que se nos atopa o golpe vainos comer.-Perdan coidado amiguiños, que o golpe non colle polo buraco por onde vostedes entraron.

Dende o alto o tamboril e o ferro fitaban a escea caladiños, máis á do leite non llas cocía o corpo e soltou: -Agora sí que che é boa, se deixamos que durman acó van encher todo de lixo e de piollos.

-Mais a vostede... ¿que lle fixeron agora os pitiños?

-Agora nada. Pero logo verás, cando os cativos certen deles vanlles traer auga e millo, anos deixar durmir acó, e cando vaian medrando e voen pousaranse nos andeis e deixarán todo estrado de merda.

-Non a ser tanto, non esbardalles caldeireta, ti non ves que cando o avó os fite vainos levar pro galiñeiro e rematou o conto-. As verbas do tamboril tentaban acouga-la xenreira da do leite.

-Si home, acó xa temos pó dabondo sen que estes piollentos veñan a face-lo peor.

-Moitas son as lendas que nesta terra nosa pasan de avós a netos nas noites de trebón e que falan deles, de pitiños de ouro.

E arreumuiñándose onda a esquina do baúl unhas vociñas lenes dixeron-¿É iso certo? Conta tamboril conta.

-Hai xa vintetrés anos no día de hoxe, antevéspera do San Froilán, o gaiteiro de Soutelo chamou polo meu dono e díxolle que tiñan que ir a Lugo de foliada. O meu dono acetoulle e á mañá seguinte puxémonos en camiño. Chegando a Monterroso colleunos unha treboada e tivemos que nos gorecer nun alpendre do lugar. Zorregaba auga a deus dar e decidimos acender unha fogueira nun curruncho pra seca-la roupa mentras fóra chovía. E falando da choiva e do arco da vella que sae cando raia o sol logo de chover o dono do alpendre escomenzou con esta lenda.

No alto dun outeiro preto de Monterroso había un castro e nos tempos de antes dicíase que unha moura chegara alí cun tesouro, pero como xa tentaran roubarllo noutro castro agochouno tras dunha fonte. Moitos mozos dos arredores percorrían os camiños das fontes logo das treboadas porque a lenda conta que a chave pra abri-la fonte e colle-lo tesouro é pilla-la galiña dos pitiños de ouro. Cando remata a choiva os vermes que hai no chan saen porque os seus buracos se lles encheron de auga. É daquela cando a galiña sae cos pitiños a comer nos vermes e beber da fonte fresquiña. Un cativo que andaba polos arredores co gando viunos sair da fonte e andivo a enredar con eles ata pilla-los todos e metelos no peto. Saiu entón a moura e pediulle que soltase os pitiños de ouro sen mancar ningun deles, dicíndolle tamén que se os liberaba lle daría o tesouro que agochaba na fonte. O tal cousa oir o rapaz soltou os pitos de golpe e un deles mancou unha patiña ó caer ó chan. Naquel intre a moura desapareceu levando no colo a galiña e os pitos dicindo: posto que non fixeches caso da miña petición e mancaches un dos pitiños non che penso dar máis tesouro có pito coxo, pero de carne é óso. E dende aquela treboada non se voltaron ve-los pitos de ouro.

Núa

2008-10-01T04:33:00.006-09:30

Hola a todos:

Eu son Núa, son unha Graptemys Pseudogeographica ,teño dez semanas, a miña cuncha mide 3.5 cm ó longo e 4 cm ó ancho e peso uns 7 gramos (anque o xeito de calculalo non é moi científico, jeje, o que fixeron foi collerme a min nunha man e na outra un sobre de azucre moreno que pesa xusto iso 7 grs). Esta mañá, a iso das oito e media, comezou a sair o sol e ás nove xa nos estaba dando de cheo na vidreira da tenda. Pasaba das doce cando un rapaz moreniño entrou na tenda e dixo: -Quería unha totó e unha totosera. Perdón queria unha tartaruga, (tamén chamada tatuja ou tutuja). Escolleume porque me veu cara de espabilada (quizais porque era a que máis arriba estaba) mercoume unha totosera verde e levoume onda unha cativa que se aledou moito de coñecerme e que de seguido me levou pra casa.

Agora vivo nun pisiño do centro, teño a miña totosera á beira da ventá do salón pra ter sempre moita luz. A decoración é minimalista, teño unha palmeira pra porme á sombra e unhas pedriñas de vidro azul que podo mover cando me pouso nelas; o que si teño é unha comadre de calcio. Como se nota que a auga que me botaron é do manantial de Caleside en Ducio, sabe moi ben e é clara e fresquiña.

Ata agora o que máis me gusta do piso é correr polo parqué, aparte de que o meu son as alturas e os precipicios pois en canto me poñen enriba da mesa boto a correr cara á beira pra ver a que altura estou do chan.

Bueno amigos agora déixovos, teño algo de fame, así que vou comer e logo a durmir un anaquiño que con este norte é o que mellor senta.

Biquiños.

Pasou un mes

2008-09-30T04:40:00.004-09:30

As tardes na lareira son moi malas de levar en silencio, oindo só o zumbido das moscas. Un deses seráns estando de palique a do leite e o da roupa decatáronse que o xerro tiña un debuxiño no bandullo:

-Oiches xerro, levamos un anaco a matinar o ferro e máis eu pra saber ¿quen che fixo ese debuxo no bandullo home?

-E eu que sei, seria o alfareiro, ou ó mellor un artista dalgunha aldea, o que sei e que o levo dende que nacín.

-Pois eche ben curioso, o artesán que te fixo firmouche no fol, e non canso vai e ponse a pintar. Debes de se-lo único xerro do mundo cunha cunca no ventre.

-Mira caldeireta, déixame tranquilo ¿queres?.

-Bueeeno home, bueeeno. Xa calo.

Pero unha das moscas que andaban a voltas por ali pousouse na cunca que o xerro ten pintada: -Parece que a mosca quere aprender a lere, xerro. -Soltou entre gargalladas a do leite.

-O único que pon é XX Festa do viño da Ulla, pois alí me mercaron, e coma min había ducias de xerros e xerriñas.

Dende o fondo do andel onde o tamboril descansaba, unhas verbas calaron o zumbido das moscas, que pousaron no aro do cribo pra escoita-lo conto.

-Moitas son as festas neste noso país, onde se ven xerros, cuncas, cazolas ou pratos de barro cocido co nome da festa na que se venden. Igual ca na ulla, pasa na feira do mel de Quiroga, co queixo da Arzúa, ou cos callos da francesada do San Miguel.

-Anda que non tes conto ti nin nada, iso da francesada inventachelo agora mesmo. unha das moscas saiu zumbando do aro do cribo pra irse abanear no aro da caldeireta. -Quita dahí becho ... -rosmou ela.

-Eu non teño por qué inventar ningún conto, de certo estaría mellor caladiño e descansando sen ter que rifar contigo leiteira, pero tampouco ven mal, de cando en cando, botar unha parrafada.

-E tan de cando en cando -acenoulle o ferro- levas un mes caladiño, os trinta días fainos hoxe, pero xa que comezaches cóntanos que é iso da francesada do San Miguel.

-Estando de alborada aló na Arousa coñecín unha gaita que me contou como sobreviviu o santo daquela capela á invasión dos franceses. Aló polo 1800 os veciños dunha aldea da Arousa fixéronlle unha capela ó San Miguel e tódo-los anos pola vendima coincidindo coa súa festa facían unha comida na que o prato principal eran os callos. No ano 1808 os franceses quixeron invadir a nosa terra e chegar polo camiño xacobeo a tomar Santiago, máis en terras dos Celenis os galegos fixéronlle-la espera e déronlles unha malleira. Algún deses franceses, agochado polas congostras, chegou ata o cuartel e avisou do acontecido. Foi entón cando se puxeron de novo ó camiño, pero desta vez arrasaban con todo. Ían polas aldeas asasinando mulleres, meniños e vellos, entraban nas igrexas, levaban todo o que houbese de valor e logo prendíanlles lume. A gaita contoume que o tío avó do pai do gaiteiro, que morrera de moi velliño con cento oito anos; se librou daquela matanza porque a súa nai se agochara con el nunha cova no monte. Un dos que se salvou da francesada foi o San Miguel ó que os veciños da aldea quitaron da capela pra que non lle-lo queimasen os franceses. Entre catro homes collérono e agochárono no pozo dunha casa que os do pazo da Golpilleira tiñan na vila. Anos despois cando xa botaran fóra ós franceses quitaron o santo e levárono á capela do pazo. No día da súa festividade colleno pola mañá e levano de volta á súa capela, onde está durante os catro días da festa ata que o baixan á capela do pazo.

-¿E os anos metido no pozo, non lle fixeron mal á madeira do santo?

-Non cribo non, ese é o miragre do santo, a imaxe saiu do pozo igual de nova ca cando a meteran.

Descubrín ...

2008-09-26T06:11:00.004-09:30

... hai uns días que o meu apelido é o nome que lle dá a menciña china a unha canle que comeza no dedo anular da nosa man dereita e se estende polo interior do brazo ata a cabeza pasando porriba da orella homónima. Mira ti por onde resulta que agora son un vieiro de enerxia que circula por dentro de todos nós, e activandoa, conseguimos un estado de benestar e relaxación. Pois non che tiña nin idea, pero como boa galega que son, tendo a buscar ese benestar por medio do ocio, coma por exemplo o inventor do fubolín, que resulta que foi un galego que quixo un dia de inverno ir botar un partidiño e non puido porque caían chuzos de punta, e díxose el -E se puidesemos cunha man gobernar tres ou catro xogadores, a ver a ver, e se lle meto unha vara polo cú teñoos ensortellados e podo levar eu a metade do equipo e outro levar o resto, aplícolles forza nalgunha canle que a menciña china aínda non descubriu e de paso entretéñome eu e os tres compadres que xogamo-la partida. Así o fixo, e o unico que buscaba este galego era o benestar por medio do ocio; o del, porque os bonequiños do xogo ... O caso é que por moi bo fluxo de enerxía que teñamo-los galegos sempre hai excepcións porque como me dí a miña nai -Ti a min estrésasme, non calas nin que te furen. -¡¡¡Pero se eu xa son unha canle de benestar!!! Non preciso que me furen coma bonequiño de fubolín.

E eu crendo que san Xiao era un santiño de Antioquía cuia perseverancia na fé o levou a martir sendo o irmán superior dunha congregación que el mesmo creou; o que sí coincide é que na canle tamén hai un Jiao superior, un medio e máis un inferior.

Seis lúas son cincuentecatro días.

2008-09-26T00:12:00.012-09:30

Cada verán conta máis ou menos con dez lúas. Entre o corpus e o San Ramón pasan seis delas e como cada unha ten nove días fan cincuentecatro días. Ese foi o tempo que o tamboril tivo pra respirar tranquilo sen o rebumbio dos foguetes. Durante o verán a casa é un fervedeiro de xente, iso sí, pola fresca pois ás catro da tarde non hai quen ature ó sol pra ir á sega, á leña ou por toxo. Aquela mañá de sábado os cativos da casa achegáronse á lareira cos zoquiños novos a ve-lo que o avó facía. O avó estaba na lareira ó fresco, remexendo no baúl de madeira de teca que viñera de Cuba co seu sogro Diosiño. Alí gardábanse unha chea de libros vellos que eran o anceio da maior das cativas, e tamén alí era onde a avoa tiña gardado o rosario de pau que herdara da súa nai. Á avoa antolláraselle que tiña que ir oi-la misa do san Ramón con el e o avó remexía no baúl coidando de que os libros voltasen ó lugar que ocupaban pra que collesen todos de novo. Apareceu o rosario e cativos e avó pecharon a porta da lareira.

-Mira que leva tempo este home a remexer ahí. E total que non fun quen de ver o rosario do demo porque o gardou no peto namáis atopalo.- protestaba a caldeireta.

-É un rosario que xa era de Neves do pazo -púxose o ferro da roupa a explicar- e é de pau de rosa por iso o avó o gardou no peto, pra que non perda o recendo.

-¿E ló, ti xa o viras antes?

-Vin sí, e tiveno preto moitas veces, contoume unha mañá de domingo antes de ir á misa coa dona que o mercaran nos Milagres por unha promesa á virxe.

-¿E nunca tiveches preto un deses libros? -inquiriu a caldeireta.

-Seica toleas -a voz o baúl de Cuba anoxado resoou en toda a lareira- o papel destes libros arde e o ferro quéntase na cociña pra estarrica-la roupa, ¿ti non vés que podían queimarse só con estar préto del?

-Mira tí, don sabechón, eu estiven unha chea de veces ó carón da cociña de ferro e nunca me ocorreu nada.

-E eu enriba dela -marmuraba o ferro- e xa teño queimado algunha peza de roupa, e o papel é máis delicado cá tea dos refaixos.
A caldeireta virouse anoxada coa sorna da resposta.
-Máis direivos que o que estes libros conteñen non é nada do outro mundo, pois non hai entre eles máis ca enciclopedias da escola dos rapaces e tratados sobre enxertos. -aclarou o baúl.
-Pois semella que te-lo bandullo cheo de historias e contos.
-De certo sí gardo un caderno interesante señor cribo, pois nel cóntase toda a historia do concello máis está escrito no latín dos arxinas e moi poucos saben lelo.
-Coñezo ese caderno -falou o tamboril- era o que o meu dono levaba consigo a todo-los lugares e cando ía coas vacas ó monte, escribía nel os contos e andanzas de tódo-los veciños.
De socato un foguete estourou no ar e un calafrío percorreu ós habitantes da lareira, os máis deles non por medo, senón porque non o agardaban. Foi o baúl o que se deu conta do que pasaba:-O avó estaba buscando o rosario pra que a avoa fose á novena con el. Remata o mes de agosto e é o tempo do San Ramón da Anllada.
-A istoria desa capela está escrita no caderno. Eu óinlla unha tarde ó avó mentras lle-la contaba os rapaces da casa do doutor que lle preguntaron porqué o seu hórreo era o máis grande da aldea.
-¿E iso? -con estas verbas voltaba do seu mutismo a do leite porque lle picaba a curiosidade.
Escomenzou o tamboril dicindo -Durante séculos esta freguesía foi a que máis curas deu á diócese de Santiago. Asi é que polos arredores case tódo-los curas son dacó. Antes os labregos non tiñan con qué pagarlle-las misas ós curas e o que facían era levarlle patacas, millo e feixes de trigo. E pra ter onde gardar todo iso mandaron construir grandes horreos. A casa do doutor pertencera a un seu tio, o cura de Coto e por iso é tan grande o hórreo. Outro día direivos de onde nace a auga desa casa.
-Vaia latriqueiro estás feito -ría o ferro da roupa.
-Como vos dicía moitos eran os curas nados nesta parroquia, habíaos de tóda-las ideoloxías e incluso algúns as defendían con tanto fervor que se enfrontaban ós veciños pra que se cumprise a súa vontade. Na maioría das aldeas os curas eran coma caciques, o que eles dicían ia á misa, pero non era así no san André de Vea, onde as ideas políticas enfrentaron a don Ramón cos veciños, e estes foron a Santiago pedindo que lles mudasen de párroco que senón tomarían eles a xustiza pola súa man. E así foi, como a diócese non deu resposta os veciños botaron o cura da parroquia e este trouxo consigo a capela que aló mandara erguer ó san Ramón nonnato e máis o seu cruceiro, e son os que están no campo onde hoxe hai romaría.

Pasou o día, pasou a romaría

2008-09-25T22:21:00.008-09:30

¡¡¡Qué tranquilidade!!!, un refrán galego dí que pasou o día, pasou a romaría e inda menos mal. A casa está no alto da aldea e a lareira, onde está o tamboril, ten unha fiestra á eira e outra á horta. Dende o seu estante a caldeireta via pola fiestra da horta e polo medio das ponlas da oliveira que as bombas daquela mañá eran as do corpus. Por sorte só foi un día de festa e o tamboril volveu sumirse na tranquilidade do cuarto, anque non tiña moi claro canto ía durar.

-A de onte foi unha boa festa. Dicía o ferro da roupa.

-E iso que ti non a viches como a vin eu, toda a xente engalanada e logo os gaiteiros a tocar. Mira que eran bos eses músicos ¿De onde virían? Moito me gustaría ir con eles e ve-las aldeas, os pobos, os carreiros polos que dan a alborada -soñaba a caldeireta.

-Eran do Baño -e o tamboril volveu calar.

-Vaites (díxolle a caldeireta) e tí como sabes iso se dende aquí a pouco non os vexo nin eu, e ti estás na outra punta do andel.

-Pois porque recoñecín o xeito do Patelas.

-Patelas ... Patelas ... pois non caio-replicou a caldeireta-¿e tí de que o coñeces?.

-Conta conta -acirroulle o ferro da roupa.

-Pouco hai que contar, ia o meu dono de camiño ó Baño e pasando Vilar atopou o gaiteiro, que lle preguntou de onde viñera eu e se quería ir de foliada con el, pois o tamborileiro del estaba con tuberculose e non saia da casa, así o coñecín.

-Hoxe non tes gana de falar, por iso no-lo contas así sen ánimo ningun- botoulle en cara a caldeireta.

-Eu sí o coñezo- a voz saia dun cribo que estaba pendurado dunha punta de ferro na parede da porta.

-Mira tí por onde temos aquí un persoeiro coma o tamboril e nos sen sabelo.

Escomenzou o cribo a falar -Non fungues dese xeito muller -repricoulle á caldeireta- , o Patelas é un gaiteiro do Baño que dende moi cativo comezou a xogar no taller do seu avó, que era carpinteiro; e como lle gustaba a musica deu en facer instrumentos. Con madeira de buxo facía gaitas, anque tiña que estar de cote afinando nelas, pois cada ano o punteiro retorcía pra seu sitio e soaban diferente. Así foi como pouco a pouco foi ensinando ós cativos a toca-la gaita e ata pandeiros e pandeiretas que el mesmo facía. Apesares disto nunca deixou de lado o oficio e seguiu fabricando culleres, peneiras e ata cribos. Ahí nacín eu.

-Mira por onde ti podías estar polas foliadas con el.

O cribo fitou ó tamboril-¿E iso?

-O que rematas de contar agora é certo. Coma bo neto de carpinteiro adicouse a iso por herdanza do seu avó. Sendo un mozo cumprido escomezou a ir ás romerías, ás fiadas e ata ás mallas pra ir ás mozas. Aló foi onde coñeceu ós compadres que tocan hoxe con el. En tempos de pouco traballo o Patelas ía tamén ó xornal; a bota-lo millo, á sega, a por nas patacas e ata a quitar esterco. Estando dunha volta nunha casa de Castrolandín atoparon no fondo dunha corte un mastro con ferreñas e un pau ranurado que rozaba nun aramio e as facía soar. Os mozos non sabían que era aquilo máis o avó dun deles que tiña cento un anos díxolles que se chamaba Charrasco. No seu talleriño amañouno. Engadiulle máis e mellores ferreñas, mudou os aramios por cabres de aceiro, púxolle un taco de goma no pé pra que fixese menos balbordo ó peta-lo no chan e tamen un mastro desmontable pra que fose mellor de levar, e poñendolle unha peza ou outra podía toca-lo un cativo ou un maior. Correu a voz e os dun grupo de Santiago que o coñecían pedíronlle un, eles levárono por todo o país e como o Patelas era o único artesán que os facía colleu sona en toda Galicia. Co tempo foi buscando a comodidade, chegando incluso a facelos con cabres que se tensaban e afrouxaban pra non torce-la madeira e ata os facía cos aros dos cribos e cribas de diferentes tamaños. Asi é que ti, seguramente, estiveches a piques de seren un Charrasco e por encarga dun cribo remataches acó.

-Pois é algo que non che sei -asinteu o cribo- Máis que fun feito por encargo si o sei,pois a casa do Pazo é onde toda a parroquia viña coce-lo pan, acó sempre había fariña na artesa ata que unha noite de inverno fixo falla un cribo, pois ó vello furaraselle a malla. Foron entón onda o Patelas que era o mellor ebanista do monecipio e voltaron comigo prá casa.

Camiño Sur III

2008-09-25T07:02:00.010-09:30

Dona María Francisca de Portocarrero, condesa de Montijo; era a viuva do XIX conde de Lemos, pai de don Fiz. Era unha muller altaneira e de carácter seco, coma a árida castela na que naceu; cos ollos encoveirados pola extrema delgadez, a súa faciana semellaba a dunha pantasma que vaga por este mundo por non ter quen lle ofreza unha misa pola súa ánima; sempre se queixaba do mal tempo de Monforte e de que a humidade lle desfacía os ósos por dentro. Nunca estivo dacordo co seu casamento, que coma outros moitos da época fóra pactado polos seus pais pra emparentala coa casa de Alba, tan pudente neses tempos. Dende que a súa irmá casara e se convertera na Emperatriz Uxia de Francia os pais coidaron que o Conde de Lemos era o mellor partido pra ela. Sen preguntarlle nada concertaron o casamento e unha mañá de maio presentáronlle ó conde que había se-lo seu home, aquel ó que ela rexeitaría sempre anque era un mozo guapo e comprido. Sen opor resistencia algunha pasados corenta días celebrouse a voda e o Condado de Montijo viviu dous días de festa. Xa como marido e muller o Conde trouxo a dona Mª Fca. a Monforte. Ela pasou días e días fechada no seu cuarto e á fin decidiuse a deixar de chorar e abri-la porta porque o Conde lle levou a invitación pro baile que se celebraba na casa dos Losada e Quiroga.

Os Losada eran das mellores familias de Chantada e cada ano polo Corpus celebraban na Casa de Boan un baile pra nobreza Galega; a el ían asistir entre unha longa lista de convidados os Lemos, os Moure, os Alvarez-Osorio, os Eiriz, os Somoza, os Soutomaior e os Andrade. Co gallo do baile dona Mª Francisca aceptou ir á feira a Ourense a merca-la tea pro vestido e pra casulla que o conde había lucir a xogo co vestido da súa dona.

Chegado o Corpus asistiron á festa. Os Condes eran o matrimonio máis novo da festa e tódo-los convidados se desfacían en preguntas ós recén casados. Logo da cea comezou o baile e foi aquí cando o anfitrión pediu permiso ó conde pra bailar coa súa dona. O conde non puxo reparos e dona Mª Francisca accedeu por cumprir, un valse tras doutro estiveron conversando mentras xiraban polo salon e pouco a pouco dona Mª Francisca ficou prendada dos ollos de don Gil de Losada e Quiroga.

Pasaron os días e xa dona Mª Francisca se fóra adaptando ó clima húmido de Galicia, ata se convertera nunha muller facendosa e atenta ó seu marido anque cada vez que ían a un baile ou unha cea axexaba sempre en busca de don Gil. Estando unha tarde adicada ás súas labores unha das súas doncelas de compaña contoulle que don Gil pedira en casamento a man de dona Carme de Moure. Partéuselle o corazón.

Meses despois sóubose que o marqués de Moure e Valadares fora a san Xurxo de Asma en busca de Ilda a costureira, pra que lle axudase a dona Carme coa roupa do neto que estaba de camiño.

O corazón de dona Mª Francisca non puido máis coa carraxe contra dona Carme, e aquela mesma noite confesoulle ó Conde de Lemos que quería ter un fillo. A sorte quixo que concebise un meniño que naceu setemesiño ó que chamou Carlos Fiz e que sería o XX Conde de Lemos.

Case un mes despois dona Carme deu a luz unha meniña á que chamaron Mariana. Contaba a meniña uns meses cando o andazo chegou a Chantada, dona Carme tivo a mala sorte de caer enferma e por máis que loitou o doutor non puido facer nada pois cando chegou dende Santiago xa era demasiado tarde, e a vida esvaecíase tra-los ollos de dona Carme.

Ó enterro acudiu toda Chantada, ata o conde de Lemos; anque dona Mª Francisca non foi co conto de que non podía deixa-lo meniño e aledándose de que a muller que levou o home que ela quería o pagase coa vida. Mal sabía ela que don Gil falecería meses despois nas guerras carlistas e nunca sabería do seu amor.

-PAXINA III-

Rosiñas

2008-09-17T00:29:00.003-09:30

Prós avós, polo grandes que son e o pequeniños que nos fan sentir sempre cun só mimo seu.

Bicos a Carme, Celestino, Velia, Elsa e á bisavoa Pepa.

Lágrima, Dulce Pontes

2008-09-16T23:16:00.002-09:30

Cheia de penas

Cheia de penas me deito

E com mais penas

Com mais penas me levanto

No meu peito

Já me ficou no meu peito

Este jeito

O jeito de querer tanto

Desespero

Tenho por meu desespero

Dentro de mim

Dentro de mim o castigo

Eu não te quero

Eu digo que não te quero

E de noite

De noite sonho contigo

Se considero

Que um dia hei-de morrer

No desespero

Que tenho de te não ver

Estendo o meu xaile

Estendo o meu xaile no chão

Estendo o meu xaile

E deixo-me adormecer

Se eu soubesse

Se eu soubesse que morrendo

Tu me havias

Tu me havias de chorar

Por uma lágrima

Por uma lágrima tua

Que alegria

Me deixaria matar

Acaso hai mellor xeito de espertar de madrugada, pra ti meu nené porque hoxe faiche falla todo o amor do mundo. Amote. Moitos bicos porque son pequenos.

Logo de catro días

2008-08-28T00:39:00.005-09:30

Pasaron catro días ate que volvín abri-la boca, foi alá polo mes de xullo. Cando sentín os foguetes da festa estarrecinme e a caldeireta preguntoume: -Seica lle tes medo á festa, ti que dis que fuches a tantas romarías, non dou creto. -Certo é que son un tamboril que foi moito de festa pero como tamén estiven na guerra aprendín a estar calado e quedo. Aló polo ano 36 o meu dono levoume a face-lo servicio militar. Aínda el estaba facendo o servicio cando estalou a guerra e puxéronlle ó seu cargo un dos cativos que foran reclutando polas aldeas. O rapaz tiña dezaseis anos e como o veu tan cativo, púxolle o tamboril na man e ensinoulle a tocalo. Nunha noite de trebón tocoulles ir polo medio do monte, pero os do outro bando tendéronlles unha trampa e tiveron que separarse. O cativo quedou só comigo, botou a correr ata que atopou unha congostra fonda e se puido agochar, tremendo de medo atinou a matinar que se o vían na congostra podían matalo, mirou darredor e aniñouse tras do arró dunha toxeira. O cativo rezaba pra que non o descubrisen e termaba de min contra o peito, coma se eu o puidese librar da ferida dun disparo. Ó pouco sentiu como un tiro lle fungaba porriba da cabeza, tirouse ó chan confiado en que o lusco-fusco lle axudase. A min agochoume no arró e tapoume con fentos e el coma se unha serpe fose foi polo chan ata o medio duns toxos. Sentía cada vez máis preto o rebumbio dos tiros, un pasoulle preto, atravesou un toxo cachudo e tirouno ó chan caéndolle enriba. Non podía moverse, se o collían levaríano pra cárcere ata que lle chegase a hora de pasealo; pola congostra baixaban os inimigos e levaban ó meu dono preso. Ó pouco tempo xa non se oía nada, nin tiros, nin o falar de ninguén, nin sequera os saloucos dalgún ferido; máis o rapaz non puido co cansazo e venceuno un sono livián e con calquera son do monte espertaba medoñento, agardando que non o achasen pra poder sobrevivir. Alí ficou tres días ata que tivo o valor de sair do agocho. A choiva, o frío, o cansazo e a fame fixeron que parecese un defunto e aínda así tivo forzas pra chegar ata a aldea na que os seus agarbadan a que eles voltasen dicindolles que tiñan o camiño libre pra seguir adiante. O cativo bateu na porta da primeira casa, ó velo co tamboril na man, recoñecérono e xa tiveron que termar del pois as forzas abandoárono e caeu ó chan. Enfermara por mor da molladura, tosía e case non respiraba, días despois metérono nun tren que viaxaba de noite e mandárono de volta pra casa, e con el vin eu. Agora xa sabedes porqué me estremezo cos foguetes e porqué estou tan calado.

Dieste

2008-08-22T06:24:00.014-09:30

O vello que quería ve-lo tren

Eran de alá da montaña. Dunha desas aldeas de nome bravo e silvestre que repousan perdidas entre calados cumios. ¡Longa viaxe fixeran —no rexo carro de bois, que rinchaba, xemía e daba tombos polos agres camiños montesíos— para lle dar cumprimento ó antollo do vello!
Moito tempo tivera en segredo aquel desexo. Un día coa mimosa curtidade dun neno que pide unha lambetada posta, como nun altar, nos máis altos andeis do armario, o avó tatexou o seu capricho. El nunca vira o tren. El non quería morrer sen velo tren. A filla e o xenro riron boamente daquela tolería. O pobre vello, non tiña volta, estaba xa un pouquiño lelo. ¡Pasaba a vía tan lonxe!E ademais ¿que demos lle importaba ós seus anos ve-lo tren? En troques o neto púxose da parte do avó. E petou testudo cos zoquiños no chan. ¡Eu quero ve-lo tren! Catro reflexións ó vello e catro azoutas ó pícaro e todo quedou en nada pola primeira vez. Pero repetiuse a escena, soubo o cura do conto e, con aquela sorrinte calma do abade experimentado que comprende e transixe, volveu polo avó e o neto. ¡Que diaño! O vello estaba rufo, curado polo sol e o arume dos piñeiros, e non había de rendelo moito a viaxe.
Así foi que puxeron no carro un feixe de palla para asento do vello, e meteron nun tarabelo unha forte merenda. E moi de matinada puxéronse en camiño, ata chegaren ó ignorado e esquecido apeadeiro, onde agardan inquedos o milagre.
Como un estraño rebuldar de gatos —así lle pareceu ó neno— correu ó lonxe, por riba dun piñeiral, unha fumareda, e un primeiro asubío foise espetar no ceo. E outro, imperioso e longo, axiña denunciou, o tremer da terra, a veciñanza do Non Visto. ¡Alí viña xa o tren, unha riola de monstros ben mandados, co altivo capitán de ferro á fronte! ¡Medraba, medraba!

Salaios de condenados, sichos brancos, topadas, trasacordos, e deseguida todo ficou en grande silencio diante dos ollos abraiados dun labrego vello e dun neno que aquel día estreara uns zoquiños novos. Foi só un pequeno intre de repouso. Non baixou ningún viaxeiro. Case ningún abicou. Subiron moi apresa nun coche de terceira dúas mulleres atrancadas de cestos, máis torpes canto máis espavorecidas polo apremo. O tren parecía sufri-la impertinencia das moitas cortesías cando se está apurado.
E fuxiu de novo, cheo de indiferencia como para non se lembrar máis do pobre apeadeiro podrecido. O neto fala moito. ¡Como corría o tren! ¡E non levaba cabalos! E había un neno coma el que abicara pola fiestriña. Un neno ben vestido, de cara fina, que tiña nos ollos esa expresión dos ricos nenos das cidades, que andan en tren e viven en casas moi altas. Aquel neno non se asombraba de ir en tren. ¡Que secreta finura había naquela indiferencia! E tamén ía unha señorita cunha teíña liviá como as que fan as arañas, cubrindo a face... Unha teíña morada.
O vello fala pouco. Vai satisfeito pero un tanto tristeiro. Naquel mundo que lostregara un intre diante del, abesullaba moitas cousas endexamais presentidas alá nas altas toxeiras. Había máis mundos que o seu. Mundos embruxados, ledos e tentadores. Mais el, xa, malpocado...
De súpeto o rapaciño dixo:
—Eu, cando medre, tamén hei de andar en tren.
As engurras do vello teceron unha sombría tristura. O rexo carro de bois volvía rinchando, xemendo e dando tombos para a aldea de nome bravo e silvestre perdida entre calados cumios.

Rafael Francisco Antonio Olegario Dieste Gonçalves

Rianxo 1899 – Santiago 1981

1936

2008-08-21T07:41:00.009-09:30

Guindaran con el no fondo dun andel, aló estaba, nese cuarto onde ía parar todo o que xa non se usaba, coma el que tanto e tanto loitara pola república e que agora remataba os seus días roido pola humidade, a feruxe e o pó.

Ó seu carón un ferro da roupa laretaba coa caldeireta do leite sobor dos bos tempos. -Lembro cando me botaban a auga a ferver e me puñan ó lume pra que non enfriase e dese menos choio prancha-la roupa, aquelas noites de inverno cando o sol se puña ás seis da tarde e a xente se recollía darredor da leñeira, daquela eu era imprescindible. A caldeireta ficaba caladiña namentras o ferro se laiaba. -Eu nunca estiven ó calor coma tí, pois mandabanme con algún cativo busca-lo leite chovera ou tronase e ó voltar á casa quitábanme aquel leite morniño pra botalo a ferver na pota ó teu carón. Así que o frío que pasamos aquí non me incomoda, estou acostumada a el, o que sí boto de menos é a limpeza, no tempo que levo aquí collín unha cantidade de pó incrible. -A min tamén me gusta o cheiro do xabrón e cando era roupa que se lavaba no vertedeiro por un apuro cheiraba moito ó de sosa de toda a vida. -Ese é o xabón co que me lavaban a min, sempre era azuliño, anque lembro que algunha vez foi marelo ou case branco.

Daquela un xerro que estaba na outra punta do andel mandounos calar -Sempre o mesmo, dicia, sempre igual, remataredes por tolearnos a todos co cheiro do xabrón. Quen me dera que viñese algun traste novo pra deixar de oirvos laretar coas lerias de sempre.

-Mira tí, es un amargado xerro, como xa non fan viño na casa remataches aquí connosco, mudáronte polo vidro, agora pouco vales -con sorna repricoulle o ferro-. Amáis pra novo xa tes ó tamboril que leva connosco dez días e aínda non contou nada. ¿Oes tamboril seica non dis nada? ¿ou é que te mercaron e guindaron contigo neste andel?

-Non tal (dixen eu) vin pra galicia no ano 1936 cun raparigo que foi á guerra con dezaseis anos, e que por ser tan pequeno o puxeron de tamboril. Eu xa tiña dez anos cumpridos cando me puxeron nas máns daquel cativo pero soubo coidar ben de min. Nunca tiven queixa, cando voltou á casa tróuxome con el, foi a primeira vez que subín ó tren. Cando casou tróuxome a esta casa, fun traballar con el á montaña, ás canteiras da quenlla e tamén fomos xuntos de foliada.

-E se tanto viviches, porqué nunca nos contas nada.

-Cada cousa ó seu tempo ... -marmurei- Cada cousa ... ó seu tempo.

Celso Emilio Ferreiro

2008-08-07T07:07:00.015-09:30

Onde vas vida miña?

-Vou camiño da morte,

Vida miña

Quen che fixo esa ferida?

-Un amor coma unha espiña,

vida miña, vida miña.
Van as bágoas polo río

chora á sombra dun suspiro

vida miña.

Mira a luz dun novo día

sinte as túas mans nas miñas

vida miña, vida miña.

.-.-.-.-.-.-.-.-.-.

Celso Emilio Ferreiro

(Celanova, 1912 - Vigo, 1979)

Sinxelamente xenial. UNICA

Non hai ...

2008-07-24T01:43:00.007-09:30

Xa virá ... ... ... os cabazos recollense no outono.

Rosalía

2008-07-24T01:07:00.005-09:30

Quíxenche tanto, meniña,

tívenche tan grande amor,

que para min eras lúa,

branca aurora e craro sol;

augua limpa en fresca fonte,

rosa do xardín de Dios,

alentiño do meu peito,

vida do meu corazón.

Así che falín un día

camiñiño de San Lois,

todo oprimido de angustia,

todo ardente de pasión,

mentras que ti me escoitabas

depinicando unha frol,

porque eu non vise os teus ollos

que refrexaban traiciós.

Dempois que si me dixeches,

en proba de teu amor

décheme un caraveliño

que gardín no corazón.

¡Negro caravel maldito,

que me fireu de dolor!

Mais a pasar polo río,

¡o caravel afondou!...

Tan bo camiño ti leves

como o caravel levou.

Publicado en Cantares Gallegos o 17 de maio de 1863.

Se fose quen ...

2008-07-17T01:06:00.004-09:30

... escribiríalle unha carta ós meus avós.
Diríalles que os boto de menos

e que sinto non ter desfrutado deles.

Pero non son quen ...

A miña sorte e que teño fotos deles

e podo lembralos cando queira,

cun sorriso nos beizos e desfrutando de nós.

Así os quero lembrar e así quero que os lembren os meus.

Camiño Sur II

2008-07-15T05:40:00.011-09:30

Con outro aceno do marqués, Ilda e Rosa, unha das mozas da cociña, recolleron os pratos e a cazola e nunha bandexa de prata achegou Ilda as uvas á mesa pra que os señores tomasen o postre.

O certo é que Ilda estaba sempre moi pendente do marqués. Ela entrara a traballar no pazo con trinta anos, daquela o marqués tiña corenta e catro e xa era viuvo, a súa dona falecera de tuberculose en Santiago por causa dunha gripe mal curada nun inverno de moitas chuvias. Naquel entón dona Carme de Moure tiña vinte anos e estaba a piques de casar con don Gil de Losada e Quiroga. Dona Carme estaba a prepara-lo seu enxoval e buscando unha costureira soubo que a mellor da redonda era Ilda a de San Xurxo. O marqués mandou recado a Ilda de que dona Carme de Moure requería os seus servizos pra que lle axudase a confecciona-la roupa. Todo Chantada sabía que dona Carme casaba e moitas mozas a envexaban pois o de Losada e Quiroga era o mellor mozo do pobo e con diferencia, pois amáis de vir de boa familia, era galante e ben parecido.

Ilda aceptou o traballo anque iso supuxo ter que ir pasar unha tempada ó pazo. Chegou aló co maio e o casamento era o día do carme polo que tiña por diante dous meses e medio pra facer a mantelaría, ganchillar a colcha e os encaixes de sabas e toallas pra dote da noiva. Ilda e dona Carme pasaban as horas sentadas na galería ata que alá polo san xoán, cando estaban cos encaixes dos panos de mesa, se decidiron a sentar debaixo dos arcos do xardin.

O marqués visitabaas de cando en vez posto que pasaba a maior parte do día fóra da casa, percorrendo os terreos do pazo ou falando cos arrendeiros. Cando el se achegaba Ilda mudaba de cor e afanábase máis na labor con tal de que el non se dese conta de que a súa presenza a intimidaba.

Polo san pedro estaba xa o enxoval rematado pero como dona carme estaba moi nerviosa pola proximidade da data o marqués chamou a Ilda á biblioteca: -Pum, pum; Ilda deu cos cotelos na porta. -Adiante, pasa pasa. -Boas tardes señor marqués, vostede dirá - Ilda xa sei que so fuches contratada para face-lo enxoval, comentou o marqués, pero Carme está moi nerviosa pola proximidade do casorio e gustaríame que lle fixeses compaña ata entón, aquí todos che temos moito aprezo e Carme precisa alguén que estea pendente dela ¿aceptarías?

A Ilda so lle fixo falla un intre pra pensalo, posto que non contaba rematar tan cedo co encargo non tiña máis traballos pendentes, así que aceptou.

Pasaron os días, pasou a voda e Ilda voltou a San Xurxo de Asma. Pasou todo o verán e dona Carme ía de cando en vez a ver a Ilda pra encargarlle algunha peza de roupa ou so pra vela. Unha tarde de vendima apareceu en Asma o coche de dona Carme e cando Ilda se achegou baixou del o señor marqués. Ilda quedou tesa e, sen saber ben como reaccionar, saudou: -Señor marqués, non o agardaba, se lle apetece un acio de uvas, estamos a vendimar. - Non Ilda, máis gracias. O que veño é a pedirche unha cousa. Ela mudou de cor, dende que estivera en Aelfe non deixara de matinar nel e a súa nai dicíalle que o quitase da cabeza, que non era pra ela; -Inda te has namorar e o marqués non vai mirar nin pra ti, pero Ilda xa estaba namorada.

-Digame vostede. - Sen andar con arrodeos: Carme agarda un fillo e eu quería que viñeses pro pazo e que lle axudases coa roupiña, que lle fixeses compaña; posto que xa sabes que aprecio moito os coidados que lle deches da outra vez. -Non sei señor, consultareille-lo ós meus pais e dareille a resposta canto antes. -Dacordo Ilda, agardo a túa resposta.

Pasados uns días Ilda aceptou a proposta e foi vivir pra Aelfe. Logo de nacer Mariana, dona Carme faleceu e o marqués encargoulle o coidado da meniña a ela. Dende entón Ilda adicouse a eles coma se fosen o seu home e a súa filla, sempre pendente e sen dicirlle nunca a ninguén que namorara do marqués.

PAXINA -II-

Batracio

2008-07-10T05:03:00.006-09:30

¿Isto que será?, ¿unha rá calquera nunha fonte calquera dunha aldea calquera? ¿ou quizais sexa un principiño azul? Non creo, porque unha cousa sí teño clara: azuis os pitufos e como non existen ... non creo que sexa principiño ningún. Máis ca nada porque tampouco vin a gargamel de faroleiro nin nada polo estilo. O caso é que eu xa teño o meu músico do grelo e non me fai falla buscar principiños nin en rás, nin en sapos nin en outro batracio calquera ... que pra bicar un anaco de pel "enjruñada" e áspera mesmo lle pego unha lambetada a calquera farrapo de gaita; é un dicir. Non é que lle teña tirria ós sapos e ás rás, pero unha cousa sí que hai que recoñecer: noxo dan un pouquiño. Lembro que de pequenos nos asustabamos dos sapos que aparecían no invernadoiro da horta ou á fin das bardas da leña dentro do cuberto; daquela aló ían meus tíos, puñan o sapo enriba dun tablón apoiado nun rolo de "alcolito" (vocablo do lugar) e lle metían un "petillo" na boca e ala a fumar, e cando o sapo estaba hinchado dabanlle un golpe na outra punta do tablón e o sapo; que ata aquel entón sempre vivira na terra, comezaba a súa aventura como piloto. Trapalladas que nos facían rir un anaco. De certo son uns animáis ben desagradables, gordos coma cepos, graxentos, cheos de espullas e cunha cor de pel que parece que non se lavaron na vida (e iso que son anfibios e poden vivir na auga). Qué casualidade; describindoos así parécense a algunhas sogras e non me digades que non. Unha desas ás que os enchufes dos mosquitos lles "vriban" ó lado da orella e claro como lles "fan medo" e non as deixan durmir do leñazo que lle meten ó "chintófano" guindan con el na "alzombra", destas ás que tal como berran, non lles fai falla o "taléfano" pra chamar á boca ladra da cuñada e dicir aquelo de: ¿con quen falo? ou ¿quen é?, coño se es tí a que chama saberás a quen ¿non?; e total pra que lle dean o "númaro" do do "trator" e lle traian unha pouca leña de "alcolitro", "alcualito", "eucualitro", etc, e digo eu ¿¿¿porqué non usan directamente a palabra carballo que iso sí o saben dicir??? claro esa leña vale máis "ouros". Sempre gustan de ter polos na casa e anque lles espeten por cada polo o que vale unha poñedora pagan igual, ¿total pra qué? se en canto o gato "sianés" lle entre no galiñeiro llos vai matar todos. O certo é que estas vellas son igual de noxentas có farrapo de gaita do sapo, ou da rá ou do que sexa o que está na foto.

Proximante máis sobre a flora e fauna dalgúns lugares deste noso pais, aínda con todo " O MELLOR PAIS DO MUNDO"

Carolos

2008-07-07T01:24:00.003-09:30

O pan do forno de leña, as mellores brasas as das raxas (os toxos cachudos, jeje) feito de fariña milla, de trigo moreno ou de centeo; ás veces de mistura, outras con uvas pasas ou con noces, pero iso sí, a broa sempre, sempre con leite quente e con azucre, que ben sabían os carolos de pan de millo... igual cás papas do pote. Son lembranzas dunha cativa da aldea.

Fado

2008-07-04T00:48:00.009-09:30

Dulce Pontes, Lágrima

Cheia de penas

Cheia de penas me deito

E com mais penas

Com mais penas me levanto

No meu peito

Já me ficou no meu peito

Este jeito

O jeito de querer tanto

Desespero

Tenho por meu desespero

Dentro de mim

Dentro de mim o castigo

Eu não te quero

Eu digo que não te quero

E de noite

De noite sonho contigo

Se considero

Que um dia hei-de morrer

No desespero

Que tenho de te não ver

Estendo o meu xaile

Estendo o meu xaile no chão

Estendo o meu xaile

E deixo-me adormecer

Se eu soubesse

Se eu soubesse que morrendo

Tu me havias

Tu me havias de chorar

Por uma lágrima

Por uma lágrima tua

Que alegria

Me deixaria matar

Pro Nené, porque a mereces, quérote.

Camiño Sur

2008-07-02T01:31:00.018-09:30

A dona do pazo sorría, era unha moza comprida máis preto dos trinta ca dos vinte, sentada á sombra do pinal do fondo do xardín, lendo un anaco dos Cantares Gallegos de Rosalía recén pubricados. Remataba xa o verán do 1863 e coa festa das Dores o dezanove de setembro tiña que face-la equipaxe pra voltar a Santiago. Aínda non eran as doce da mañá cando oíu rebulir de cabalos. Movida pola curiosidade, pois non agardaban visita algunha; anque iso sí, moi de vagar, ergueuse, recompuxo o vestido azul que levaba, colleu o libro e botou a camiñar cara ó pazo, coma se fose de paseo, polos carreiros do xardín. O xardín tiña unha poza rodeada dun labirinto de buxos e nela nadaba unha parella de parrulos, no medio dos debuxos do labirinto espadanas, semprevivas e margaridas enchían o ar co seu recendo.

Chegando á galería oiu a voz do seu avó que saudaba con grande estrondo. O que chegara dacabalo era o conde de Lemos. No mesmo intre o avó chamou por ela .-Mariana, ven acó. Ela acudiu á chamada e apareceu por debaixo dos arcos da galería. .-Sauda ó señor conde de Lemos filliña; que está de camiño de Monforte a Santiago e se achegou a saudarnos. Nese instante o conde sorriu .-Don Carlos Fiz, conde de Lemos, pra servila dona Mariana; e axeonllándose bicoulle a man. .-Mariana, díxolle o avó, o conde vai quedar a xantar connosco, dispón o preciso. Mariana asentiu e logo dun sorriso retirouse .-O que mande avó, co seu permiso señor conde.

As mozas da cociña estaban revolucionadas, o conde tiña xa case trinta anos máis aínda non casara. Marmurabase no lugar que o Marqués de Moure e Valadares quería casa-la súa neta Mariana co conde de Lemos e que por iso o mandara vir dous días antes de que Mariana tivese que emprender a viaxe a Santiago.

Cando dona Mariana entrou na cociña atopouse cun enorme rebumbio. Era a véspera das Dores e o marqués gustaba de que as festas na súa casa fosen as mellores de Chantada. Unha ducia de persoas bulía naquel lugar e por calquera recuncho se podían ver os preparativos: coellos limpos, polos esplumados postos pra asar, unha cociñeira aquelaba un bacoriño pró forno, dúas mozas planaban patacas, un cativo chegaba cun cestiño de ovos do galiñeiro, o saladeiro estaba ateigado de xamón, touciño e cacheira, na artesa dúas mulleres amasaban pan trigo e broa e na pía do vertedoiro unha cesta de uvas agardaba a que as lavasen.

Dona Mariana achegouse a Ilda, a caseira, e avisouna de que o conde ía xantar con eles, pra que puxesen outro prato na mesa do xardín.

Debaixo dunha viña na beira dos arcos da galería, había unha mesa na que o Marqués e Mariana xantaban tódo-los días que a choiva o permitía. En canto rematou de cociñar alí levou Ilda un prato e unha cadeira.
Ilda era unha muller gordecha de cincuenta e tantos anos, veciña do lugar de San Xurxo de Asma e levaba dende moza a servir no pazo. Vira nacer a dona Mariana así como tamén vira que a nai, dona Carme de Moure, morrera cando a meniña tiña meses por causa do andazo e porque o médico que mandara vir o marqués dende Santiago non chegou a tempo. Daquela o pai da rapaza, Don Gil de Losada e Quiroga partiu ás guerras carlistas onde faleceu meses despois. Dende aquela Ilda fora a encargada de dona Mariana. O marqués mandouna criar como a súa nai criara ás súas irmás; pra que soubese levar unha casa, fose culta, relixiosa e se entretivese facendo labores. Entre tantos aloumiños medrou Mariana, pasando os invernos na rúa Fonseca en Santiago e os veráns no pazo de Aelfe. Mentras tanto, os anos pasaban pra Ilda que nunca casara pero que vía a dona Mariana coma unha filla.
Rematara xa Ilda de poñer a mesa cando se achegaron o marqués e o conde que viñan de pasear polo xardín do pazo. Mariana baixaba do seu cuarto de gardar o libro e achegouse ó marqués .-Avó, cando queira podemos sentar a xantar. -Agora mesmo Mariana. Don Fiz, fágame o favor de sentar á miña esquerda posto que Marianiña sempre senta a comer á miña dereita dende ben cativa. -Como desexe señor marqués, respostou o conde. Antes de sentar don Fiz retirou a cadeira de dona Mariana pra que esta sentase e ela sorriulle con agrado.
Logo dun aceno do marqués, Ilda trouxo as perdices á cazola que compoñían o xantar típico do sábado en Aelfe. Durante a comida don Fiz eloxiou o bo facer de Ilda coas perdices e o marqués de Moure sorriu compracido engadindo ós eloxios que Ilda foi quen criou a Mariana e á vista está o seu bó facer, pois a moza amáis de culta e relixiosa era dona da súa casa e sabía atender a facenda sen descoidar as súas labores. As cores rubiron ás fazulas de dona Mariana.

.-Por certo Mariana, o conde vai camiño de Santiago e posto que hoxe nos honra coa súa presenza convideino a que quede á festa de mañá. Conteille que este ano teño que quedar máis tempo aquí por asuntos de terreos e o conde ofreceuse a acompañarte polo camiño sur a Compostela pra que non teñas que agardar por min, que igual tardo unhas semanas.

Moi afagada polo ofrecemento Mariana sorriu e aceptou .-Moitas gracias señor conde .-Chámeme Fiz dona Mariana .-Moitas gracias don Fiz.

PÁXINA -I-

O mosteiro da Manguela

2008-06-26T06:24:00.025-09:30

Contan que cando os mouros chegaron ó castro de Arcos agocharon nunha cova debaixo del o ouro e as xoias que traían. Na aba do monte, nas brañas da Manguela, fixeron un mosteiro pra vixia-lo tesouro cunha capela na que os mesmos mouros daban misa. Pasados os anos os mouros desapareceron e os veciños foron á procura do tesouro, pero como non atoparon a porta da cova desfixeron o mosteiro e so deixaron a torre da campá. O feito é que non atoparon a porta da cova por estar soterrada debaixo da torre; se na véspera do san Xoán estades pola Manguela e oides unha campá que soa buscade por ela porque debaixo está a porta da cova do tesouro.

Ainda hoxe a igrexa que se fixo coa pedra do mosteiro conserva fóra o altar da capela dos mouros e se non me credes ide á igrexa de Arcos e védeo.

Do que aconteceu na noite do san xoan

2008-06-24T00:39:00.025-09:30

Nesta nosa terra as lendas son algo que nos identifica falan de mouros,de trabes de ouro, de donas encantadas e ata de sereas. Esta que aquí vos deixo fala da fogueira do San Xoan e é unha das que máis me gusta a lenda de

Dona Mariña

Nos tempos do feudalismo, alá polo século XIII ou XIV, vivia nun castelo en galicia un conde chamado don Froilán. Anque xa non era un rapaz novo seguía solteiro. Era moi afeccionado á caza e a sair dacabalo a percorre-las súas terras, acompañado ás veces por algún dos seus amigos veciños ou por algún escudeiro. Camiñaba unha mañá por uns cantís dun monte á beira do mar cando veu na praia o corpo dunha muller que parecía durmida; estaba espida pero as pernas non se lle vían porque estaba detrás dunhas rochas. Cheo de curiosidade foi achegándose paseniño, pero cando o cabalo pisou as areas espertou a muller que resultou ser unha serea, ela quixo voltar ó mar pero xa os escudeiros de don Froilán a tiñan rodeada impedíndolle fuxir. Un dos escudeiros puxo a serea nun cabalo e levarona ó castelo de don Froilán que, prendado pola fermosura da muller, namorouse e quixo casar con ela. Una vez no castelo vestida e atendida por varias doncelas quixo bautizala; e como saira do mar considerou que o nome que mellor lle acaía era o de Mariña. Pero dona Mariña era muda, non sabía falar e a pesar dos intentos de don Froilán pra ensinarlle as frases máis simples, non saia nin unha verba da boca dela e isto tiña o conde entristecido. Ó cabo do temo naceu o seu primoxenito e don Froilán veu como a nai bicaba ó meniño con amor e como o aloumiñaba, pero non lle dicía ningunha das verbas cariñosas coas que as nais lle falan ós fillos; somentes cos seus xestos se podía expresar e algunhas veces remataba chorando por non poder dicir o que sentía por el. Chegou a véspera do San Xoan e con ela a festa e a fogueira no castelo. A don Froilán gustáballe que os seus campesiños e servos se divertisen e por iso se achegou á fogueira, e con el dona Mariña co meniño no colo. Ela nunca tal vira, máis como era unha criatura da auga fuxía das muxicas. Nun intre don Froilán colleulle o meniño dos brazos e foise cara á fogueira facendo que o guindaba ás lapas. Tal foi o medo que colleu dona Mariña que da súa gorxa saiu un berro "Meu fillo",dende aquela comezou a falar. E en recordo de todo isto chamáronlle o meniño "Xoan".

Castelao

2008-06-18T06:11:00.006-09:30

Eu quero contarvos un sucedido que amostra os degoiros de comida que sempre sentían os rapaces de Farruco. Estaba o probe pai ensumido en cavilacións, pois acababa de recebir un novo meniño, moi repoludo e bonito, certamente, pero que non traía consigo a comida do mañán, e achegouse a el Pedro, o fillo máis vello, que o despertou das súas cavilacións.

—¿De onde veu o meniño, papai?

E Farruco respondeulle, por decir algo:

—Mandouno a tía Ádega no caixón das lambetadas.

E Pedro, dispois dun anaco de meditación, volveu a perguntar, cos seus ollos de acibeche, brilantes de ledicia:

—¿E cando o comemos?

Un anaquiño de "Os dous de sempre" de Castelao.

Que sempre me trae un sorriso ós beizos, os cativos son así.

O pote do caldo

2008-06-17T23:33:00.016-09:30

Eran as nove da noite, fóra o vento zoaba coma se o mundo fose rematar. Onda o lar a vella arrolaba o meniño no berce namentres eu a fitaba quedo. Os tronos metéranlle medo a aquel cativiño que non chegaba ó ano de vida. Eu xa tiña oito anos e naquel tempo tiña visto como a avoiña ía quedando soa. Só tivera un fillo e había xa máis dun ano que marchara pra arxentina porque era o único xeito de sair da miseria. A súa nora era unha rapaza loiriña e menuda e o home deixouna en estado de "boa esperanza" cando emigrou, pero cando o meniño veu a este mundo, foise a nai. Tódo-los esforzos da vella eran pro meniño, levábao con ela nun cesto de bimbio cando ía ó xornal e á noite cando chegaba á casa, viña co cuartillo do leite pro cativo e cansa sentaba ó meu carón no lar. Os seus ósos xa non daban pra máis. Esa noite de trebón o meniño non acougou ata que a avoa o colleu no colo. Naquel intre reparou en min e díxome: -Logo só lle has quedar tí, tes que coidalo. Quixen respostarlle pero non fun quen, como lle ía falar se eu so era ... ... ... ...

Cando unha porta se pecha ... ... ...

2008-06-17T08:07:00.004-09:30

... ... ... outra se abre, porque a vida apreta pero non afoga.

En galego-portugues

2008-06-13T01:34:00.005-09:30

Tu gitana que adevinhas

me lo digas pues no lo se

si saldré desta aventura

o si nela moriré.

O si nela perco la vida

o si nela triunfare,

Tu gitana que adevinhas
me lo digas pues no lo se.

(Tradicional)

Letra: J. Alfonso. Arreglos: Luar Na Lubre

Era pequerrecho

2008-06-12T23:45:00.005-09:30

... tiña pouco máis dun aniño cando a Kiska pareu aquel canciño. E tanto e tanto lle gustou que o levaba a todos lados con el, pero no canto de levalo no colo, levábao collido polo rabo. Sua nai non quería que o levase pra dentro da casa e berraba con el -Bota o can fóra, e o pequecho cos seus andares escarranchados polos cueiros achegábase á porta da eira ou á do curral e sen dor do cadeliño abria a man e ... pum o chouchelo ó chan. Pero daba igual, o cativo pouco tempo pasaba dentro da casa sen o seu compañeiro e voltaba sair á eira, ó pé da oliveira que era onde nacera o can e volvíao a coller. Se o can tivese nacido un pouco antes libraríase seguro dos croques pois xa tería espabilado pra agocharse do rapaz. Dunha volta o cadelo quixo fuxir do neno e o pequeno colleuno por unha pata no canto de collelo polo rabo, o animaliño rebuliu e queixouse, o cativo soltoulle a pata, pero cando chegou ó chan xa o tiña collido polo rabo. Dende que o meniño aprendeu a andar ata que aprendeu a erguerse cando caia pasaron semanas, mentres tanto quedaba estomballado no medio da eira coma un sapo, sen dicir nada, ata que o avó ou a súa irmá o ían erguer. Era tolo pola nena, e cando se mancaba non lle valían os mimiños de ninguén, tiñan que se-los da súa maía. Aquela nena contoume que tiña sete anos menos dous días cando nacera o meniño e non lle-lo deixaban coller porque podía mancalo, pero cando o meniño tiña xa case o ano, a nai mandouna sentar e púxollo no colo pra que non lle caese mentras ela ía o baño; e resultou que o pequerrecho tamén tiña gana de mexar e fixoo no colo da irmá, moito riron con aquelo. Outro que tamén era tolo polo cativo era o avó, a el deixábanllo cando a nai ía pra leira e claro pra que o pequeno non chorase o avó entulláballe chiculate, pan e galletas, e o rapaz estaba que parecía un bocoi. Dunha das veces que o seu tío veu de suiza el estaba sentadiño na súa silla e o tío levouno pro curral e deixouno só diante da porta da casa, quería que o meniño chorase pra lle quitar unha foto, pero o raparigo estaba acostumado a estar sentadiño alí e era tan boiño que estaba calado coma un peto e pra máis cando o tío chegaba onda el o rapaz ría que escachaba.

Hoxe ese pequerrecho ten vinte anos, e anque teña máis, vai seguir sendo "o meu pequeno, o meniño dos meus ollos".

Alalá das Mariñas

2008-06-12T23:34:00.005-09:30

ALALÁ DAS MARIÑAS
Teño unha casiña branca na Mariña entre os loureiros,
teño paz e teño amor e estou vivindo no ceo.
Ailalala, ailalala..
E adiós á miña casiña, portelo do meu quinteiro,
auga da miña fontiña, sombra do meu laranxeiro
Ailalala, ailalala...

Pra ti Nené, porque é como me sinto agora.

Xa chegou o sol

2008-06-12T01:20:00.009-09:30

Estes días de sol non apetece facer nada, a non ser que sexa sair pola fresca pasear un anaquiño ou pra irse bañar ó río. Cando eramos cativos e chegaban estas datas o único que che apetecía era chegar á casa pra deitarte na eira á sombra da viña logo de comer e xogar por alí, a iso da media tarde entrábache a fame e ías onda túa nai, -Mamá, podemos come-lo bocadillo, e mamá dicíanos -Non sei que hora é, vai mira-lo reloxo da cociña e dime. Saias a correr e voltabas ampeando pola carreira -A agulla... grande está... no sete... e a pequena... entre o cinco... e o seis, -Tes que agardar a que a agulla grande chegue ó doce; e seguías a enredar pola eira mirando de cote o reloxo pola ventá da cociña.

Segundo fomos medrando xa nos daban permiso pra ir xogar á Senra ou ir á casa dalgún amigo e foi cando comezamos a irnos bañar ó río da Barxe, anque non é moi grande era máis co noso pozo dos patos da horta, iso sí, a auga estaba ben máis fría, porque non estaba parada ó sol todo o día.

Desas tardes é de onde ven a afección por estar ó fresco na beira da auga, e agora que xa somos maiores gustamos de sitios coma o Xirimbao, Barosa e o Penedo.

Eu penso que esta afección é parte do noso xeito de vida, algo que nos define como bos galegos, ¿quen non botou nunca unha tarde nunha romería debaixo dos carballos, á beira dun río, comendo empanada e pulpo?

Pois agora que ven o vran, vivamos como galegos. jajaja.

Porque a min non mo deron feito...

2008-06-10T00:41:00.009-09:30

... non tiven a túa sorte, máis tampouco me queixo da miña. Ás veces todo o que nos ocorre na vida non son máis ca algunhas probas que fan o camiño difícil, costa arriba. Eu non son quen pra queixarme. Certo que non teño unha carreira porque meus pais non ma puideron dar, certo tamén que sempre tiven que traballar a reo polo que quería. Nin cando era cativa fun caprichosa, pode que me gustase algún enrredo que saia na televisión ou algunha boneca, pero sabía que non podía ser e non me anoxaba por iso. Eu era feliz cando o domingo pola mañá miña nai nos deixaba ve-los debuxos antes de ir á misa, e logo pola tarde iamos a ve-las avoas; nunca precisei que "papa noel" me trouxese unha comba ou que a bicicleta fose de cor rosa, nunca o "rato pérez" me deixou cartos debaixo da almofada, e se o día de reis ó erguerme non tiña un agasallo enrriba dos zapatos non ocorría nada, porque sabía que miña nai me mercara unhas zapatillas pra andar pola casa, unha cinta pro pelo ou uns calcetíns, que sí me facían falla. Ti medraches igual ca min, sabendo que os cartos non os dan, así que, se agora te-la sorte que tes, non a desbotes e non vaias pola vida tentando asoballar a ninguén, que tí soa non es nada. Se eu fallei ¿quen che dixo a tí que che vai sair ben? Os consellos danse porque non custan, asi que CALA.

Aquel que me quere, lévame agora da man e non me vai deixar caer ¿podes tí dici-lo mesmo?

Pra lingua de amor 2oo8

2008-06-05T06:32:00.002-09:30

Agora xa é tarde

E as pingas borraron as túas pegadas,
caen sen reparo sobor deste camiño
que une o teu xardín co meu.
E as bágoas, coma esas pingas
tra-los vidros da ventá, borran os teus bicos
e caen sen reparo sobor do amor
que unía o meu corazón co teu.

Pero anque a inspiración chegase tarde, aquí sempre chego a tempo de escribir aquelo que creo que chega ó nivel esixido.

Esta visto que se me obrigan a escribir nunca vou dar pé con bola.
Teño que escribir cando o meu maxín está listo e cando aquelo que ando moendo pasa de picón e chega a fariña, pra así poder amasa-lo e logo cocelo, no forno de pedra, con raxas de toxo e bosta fechando a porta.

Unha rosiña branca ...

2008-06-05T06:28:00.003-09:30

... iso era o que ela tiña ó seu carón na almofada.A pouca luz do sol que se filtraba polas rendixas das contras anunciaba un bonito día de sol.
Aquela mañá de abril ela ó erguerse colleu a rosa e, descalza, achegouse a abrir a ventá; a luz do sol inundou o cuarto e ela reparou en que todo estaba cheo de flores brancas. No intre en que ela se deu a volta pra vestirse apareceu el.
Na porta do cuarto estaba el, vestido con pantalón e camisa de liño beis, moreniño, sempre impecable ... Achegouse a ela, deulle unha aperta e logo bicouna nos beizos, lene e docemente, coma sempre, coma cada día dende facía anos.
Ela moreniña, levaba posto un camisón de raso branco, e os tirabuzóns do seu cabelo caíanlle polos ombreiros rodeándolle a face. El colleulle a cara coas dúas mans e pousou os seus beizos nos dela, ata o sol envexaba a calor daquel bico:
-Bos días- dixo el.
-Bos días- contestou ela- gracias polas rosas.
-Flores pra outra flor -e volveu bicala.
Ese intre ... ese prezado intre era o que ela sempre quixo, o que anceiou sempre ...
Paseniño a porta foise abrindo e uns pes pequerrechos entraron no cuarto e botaron a correr cara ela ... aqueles peciños viñan cun sorriso porque o meniño sabía que súa nai o habia coller no colo, lle ía dar un biquiño e logo o ían acochar entre ela e seu pai e alí o meniño sentíase protexido e ben ... pra unha foto, estaban os tres pra facerlles unha foto.

O avó ...

2008-06-05T06:25:00.002-09:30

... -eu quero chiculate- dicía aquel cativo que, con só cinco aniños non era quen de entender a negativa dos seus pais. -¿Por qué ó avó si lle-lo dades e a min non? voume anoxar convosco.
Namentras o meniño patexaba cos zoquiños e guindaba co puchiño ó chan, súa nai tentaba calmalo aloumiñándoo, pra que o vello non o oise.
Aquel velliño de cento un anos xacía na cama dende había tres días... dende que unha mañá de sabado cando se quixo erguer da cama non foi quen. Tivera xa unha vida moi longa. Con dezaséis anos obrigárono a ir á guerra e lembraba que dunha volta estivera tres días agochado no monte pra que non o matasen, cando chegou ó campamento mandárono de volta pra casa máis morto ca vivo. Dende que sandou e ata os oitenta e un anos traballou a reo como arxina na montaña e logo ata o fatal sabado vivía sentadinho nun tallo, ó calor da lareira no inverno e ó calor do sol no medio da eira, sentado no mesmo tallo picando garabullos, no verán. Cando ese rabudo bisneto veu ó mundo cambiou a face do vello, agora xa tiña un compañeiro e un entretemento; coidar daquel anxiño. Dende que o cativo nacera o avó levábao sempre con el e o pequeno entretíñase roendo mouga de broa e máis chiculate; pero daquel sabado en diante o avó xa non se erguera máis, non lle deixaban ir onda el e tampouco lle daban chiculate.
-¿Por qué non me deixades ir onda o avó a que me dea chiculate?
Naquel intre unha voz saiu do cuarto: -Deixade vi-lo meniño. O cativo achegouse ó leito, e o avó deulle na man a derradeira onza de chiculate, antes de que unha bágoa ficase pra sempre nos seus olliños grises.
-Grazas avó, quérote moito. Pero o avó xa non puido oilo ...

Eu tamén te quero moito, anque nunca cho dixese.

Esta é a caixa que el trouxo da mili no ano 1936.

As miñas avoas

2008-06-05T06:21:00.002-09:30

Gustáballe o mar, nacera en noia e desfrutaba sentada nunha rocha vendo como as ondas batían nos cantís. Dende moi cativa collíame da man e ia con ela sempre, a busca-los ovos ó galiñeiro, ó muiño, á praza polo peixe e máis por melindres ...
Lémbroa ensinándome a xogar á escoba e deixándome gañar, enredando comigo coas cazoliñas de xoguete e berrándome pra que saise do medio das mimosas ... as mimosas ... esas flores amarelas do entroido que enchían a casa da avoa co seu recendo, e xa van alá máis de trece anos. (abril 1994)
Cosía e bordaba, e facía os enxovais de tóda-las mozas casadeiras da parroquia, daquela parroquia que se xuntaba cada oito días, na casa do Pazo, pra coce-lo pan de millo no forno de pedra. Un día caeu no adro da igrexa, hai xa vintecatro anos, e non puido erguer máis ... (setembro 1983)
A miña avoiña sempre co pano cubrindolle o cabelo gris, pequerrechiña e vestida de negro e sempre con galletas no peto do mandil pra min ... dende hai case dez anos non voltei rillar galletas que tan ben me soubesen. (xaneiro 1998)

2oo7

¡¡¡Ei Boas!!!

2008-06-05T01:24:00.000-09:30

Un galego non di "hola"; di "ei" ou "boaaaaas".

Un galego non se namora; está enconado perdido.

Un galego non se lanza; tírase.

Un galego non é que non entenda; e que está empanado.

Un galego non te bica; cómeche a boca.

Un galego non bebe moito; colle unha lascardia.

Un galego non te acaricia; sóbate.

Un galego non te molesta; é cansino e portulento.

Un galego non te golpea; méteche unha tunda mortal.

Un galego non ten queridas; ten unha freba con moitos cornos.

¡¡¡Arriba os galegos!!!

Pois iso Eiiiiiiii Boaaaaaaaaaaaaaassssssss